без

See also: беҙ and без-

Belarusian

Alternative forms

• (in pre-tonal positions) бяз (bjaz), бязь (bjazʹ) — Taraškievica orthography

Etymology

Inherited from Proto-Slavic *bez(ъ).

Pronunciation

• IPA^(key): [bʲes]

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -es
• Hyphenation: без

Preposition

без • (bjez) [with genitive]

1. without

References

• “без”, in Skarnik's Belarusian dictionary (in Belarusian), based on Kandrat Krapiva's Explanatory Dictionary of the Belarusian Language (1977-1984)
• “без” in Belarusian–Russian dictionaries and Belarusian dictionaries at slounik.org

Bulgarian

Etymology

Inherited from Old Church Slavonic безъ (bezŭ), from Proto-Slavic *bez, from Proto-Indo-European *bʰeǵʰs.

Pronunciation

• IPA^(key): [bɛs]

• Audio (Standard Bulgarian):

  (file)

• Rhymes: -ɛs

Preposition

без • (bez)

1. without (not having)

Anagrams

• без- (bez-)

Karachay-Balkar

Noun

без • (bez)

1. gland

Kazakh

Alternative scripts

Arabic	بەز
Cyrillic	без
Latin	bez

Etymology

From Proto-Turkic.

Noun

без • (bez)

1. gland

   ұйқы безі

   ūiqy bezı

   pancreas

Declension

Declension of без

	singular	plural
nominative	без (bez)	бездер (bezder)
genitive	бездің (bezdıñ)	бездердің (bezderdıñ)
dative	безге (bezge)	бездерге (bezderge)
accusative	безді (bezdı)	бездерді (bezderdı)
locative	безде (bezde)	бездерде (bezderde)
ablative	безден (bezden)	бездерден (bezderden)
instrumental	безбен (bezben)	бездермен (bezdermen)
similative	бездей (bezdei)	бездердей (bezderdei)

Kyrgyz

Etymology

From Proto-Turkic *beŕ.

Noun

без • (bez) (Arabic spelling بەز)

1. gland

Macedonian

Etymology

Inherited from Proto-Slavic *bez.

Pronunciation

• IPA^(key): [bɛs]

• Audio:

  (file)

• Homophone: бес (bes)

Preposition

без • (bez)

1. without

Nogai

Etymology

From Proto-Turkic *beŕ.

Noun

без • (bez)

1. gland

References

• N. A. Baskakov, S.A Kalmykov, editor (1963), “без”, in Nogajsko-Russkij Slovarʹ [Nogai-Russian Dictionary], Moscow: karačajevo-čerkesskij naučno- issledovatelʹskij institut jazyka, literatury i istorii, →ISBN

Old Church Slavonic

Alternative forms

• бес (bes)
• беꙁ (bez)
• беꙁь (bezĭ)

Etymology

From Proto-Slavic *bez.

Preposition

без • (bez)

1. without
   • from СЛОВО НѢКОЕГО КАЛОУГЕРА О ЧЬТЕНИИ КЪНИГЪ:

     Не съставитъ бо сѧ корабль без гвоздии ни правьдьникъ бес почитаниꙗ кънижьнааго.

     Ne sŭstavitŭ bo sę korablĭ bez gvozdii ni pravĭdĭnikŭ bes počitanija kŭnižĭnaago.

     (please add an English translation of this quotation)

References

• Бояджиев, Андрей (2016), Старобългарска читанка‎^[1], София

Pannonian Rusyn

Alternative forms

• през (prez) — colloquial

Etymology

Inherited from Old Slovak bez, from Proto-Slavic *bez.

Pronunciation

• IPA^(key): [ˈbɛs]
• Rhymes: -ɛs
• Hyphenation: без

Preposition

без (bez)

1. without [with genitive]

   Synonym: (colloquial) през (prez)

   Antonyms: з (z), зоз (zoz)

   без конца ― bez konca ― without end

Derived terms

prefixes

• без- (bez-)

Further reading

• Medʹeši, H.; Fejsa, M.; Timko-Djitko, O. (2010), “без”, in Ramač, Ju., editor, Руско-сербски словнїк [Rusyn-Serbian Dictionary] (in Pannonian Rusyn), Novi Sad: Faculty of Philosophy
• Fejsa, M.; Šlemender, M.; Čelʹovski, S. (2022), “without”, in Анґлийско-руски словнїк [English-Rusyn Dictionary] (in Pannonian Rusyn), Novi Sad: Faculty of Philosophy; Ruska matka, →ISBN, page 379

Russian

Alternative forms

• безъ (bez) — pre-1918 spelling

Etymology

Inherited from Proto-Slavic *bez (“without”), from Proto-Indo-European *bʰeǵʰs (<+ *h₁éǵʰs (“out”), whence also из (iz)).

Cognate with Lithuanian bè (“without; besides”), Latvian bez (“without”), Old Prussian bhe (“without”), Sanskrit बहिस् (bahís, “outside”), Persian بی (bi, “without”).

Compare typologically English without.

Pronunciation

• IPA^(key): [bʲɪs] (when in isolation or before voiceless consonants)
• IPA^(key): [bʲɪz] (before voiced consonants and vowels)
• IPA^(key): [ˈbʲes] (when stressed when in isolation or before voiceless consonants)
• IPA^(key): [ˈbʲez] (when stressed before voiced consonants and vowels)

• Audio:

  (file)

• Audio (Saint Petersburg):

  (file)

• Homophone: бес (bes) (only when stressed)
• Note: без is stressed only in rare cases, e.g., бéз вести, бéз году неделя, бéз толку.

Preposition

без • (bez) [with genitive or partitive]

1. without, aside from, except, minus, free of/from (signifying absence)

   без воды́ ― bez vodý ― without water

   бе́зо всего́ ― bézo vsevó ― without anything

   не без интере́са ― ne bez interésa ― not without interest

   без сомне́ния ― bez somnénija ― without doubt

   Не могу́ жить без тебя́ ― Ne mogú žitʹ bez tebjá ― I can't live without you.

2. minus, less

   без че́тверти час ― bez čétverti čas ― a quarter to one (literally, “one hour less one quarter”)

Usage notes

безо (bezo) is used before consonant clusters caused by fleeting vowels (лёд ― ljod ― ice, бе́зо льда ― bézo lʹda ― without ice).

Related terms

• без- (bez-)

Related via Proto-Indo-European *h₁éǵʰs:

• из (iz)

References

• Vasmer, Max (1964–1973), “без”, in Oleg Trubachyov, transl., Этимологический словарь русского языка [Etymological Dictionary of the Russian Language] (in Russian), Moscow: Progress
• Trubachyov, Oleg, editor (1975), “*bez(ъ)”, in Этимологический словарь славянских языков [Etymological dictionary of Slavic languages] (in Russian), numbers 2 (*bez – *bratrъ), Moscow: Nauka, page 7

Serbo-Croatian

Etymology 1

Inherited from Proto-Slavic *bez. Compare без- and бес-.

Alternative forms

• брез, пре̏з, preza (regional)

Preposition

бѐз (Latin spelling bèz) [with genitive]

1. without, excluding, not counting

   без сумње ― without a doubt

   остати без нечега ― to lose something, to run out of something, (literally: to stay without something)

   без обзира на.. ― regardless of.., no matter what..is

   без краја и конца ― endlessly, without end

   не без разлога ― not without a reason

   без срца ― heartlessly, without a heart

   без р(иј)ечи ― without a word, speechless

   бити без нечега ― to be lacking in, to be deficient in, to lack (literally: to be without something)

Related terms

• без-, бес-

Etymology 2

Borrowed from Ottoman Turkish بز (bez), from Arabic بَزّ (bazz). Akin to безистан, безли, бесофра and беспара.

Pronunciation

• IPA^(key): /bêz/

Noun

бе̏з m inan (Latin spelling bȅz)

1. linen, canvas
2. (specifically) a type of cotton-made linen or canvas used in Oriental costumes, of several possible forms: ћереће, седелук, kafez or кафез-без, мелез, харир, шејтанбез and харирбез.

Declension

Declension of без

	singular
nominative	без
genitive	беза
dative	безу
accusative	без
vocative	безу
locative	безу
instrumental	безом

References

• “без”, in Hrvatski jezični portal [Croatian language portal] (in Serbo-Croatian), 2006–2026
• “без”, in Hrvatski jezični portal [Croatian language portal] (in Serbo-Croatian), 2006–2026
• Škaljić, Abdulah (1966), Turcizmi u srpskohrvatskom jeziku, Sarajevo: Svjetlost, page 140

Tatar

Etymology

From Proto-Turkic *biŕ (“we”).

Pronoun

без • (bez)

1. we

Declension

Declension of без

	singular	plural
nominative	без (bez)	безләр (bezlär)
genitive	безнең (bezneñ)	безләрнең (bezlärneñ)
definite accusative	безне (bezne)	безләрне (bezlärne)
dative	безгә (bezgä)	безләргә (bezlärgä)
locative	бездә (bezdä)	безләрдә (bezlärdä)
ablative	бездән (bezdän)	безләрдән (bezlärdän)

Possessive forms of без

nominative
	singular	plural
минем (“my”)	безем (bezem)	безләрем (bezlärem)
синең (“your”)	безең (bezeñ)	безләрең (bezläreñ)
аның (“his/her/it”)	безе (beze)	безләре (bezläre)
безнең (“our”)	безебез (bezebez)	безләребез (bezlärebez)
сезнең (“your”)	безегез (bezegez)	безләрегез (bezläregez)
аларның (“their”)	безе (beze)	безләре (bezläre)
genitive
	singular	plural
минем (“my”)	беземнең (bezemneñ)	безләремнең (bezläremneñ)
синең (“your”)	безеңнең (bezeñneñ)	безләреңнең (bezläreñneñ)
аның (“his/her/it”)	безенең (bezeneñ)	безләренең (bezläreneñ)
безнең (“our”)	безебезнең (bezebezneñ)	безләребезнең (bezlärebezneñ)
сезнең (“your”)	безегезнең (bezegezneñ)	безләрегезнең (bezläregezneñ)
аларның (“their”)	безенең (bezeneñ)	безләренең (bezläreneñ)
definite accusative
	singular	plural
минем (“my”)	беземне (bezemne)	безләремне (bezläremne)
синең (“your”)	безеңне (bezeñne)	безләреңне (bezläreñne)
аның (“his/her/it”)	безен (bezen)	безләрен (bezlären)
безнең (“our”)	безебезне (bezebezne)	безләребезне (bezlärebezne)
сезнең (“your”)	безегезне (bezegezne)	безләрегезне (bezläregezne)
аларның (“their”)	безен (bezen)	безләрен (bezlären)
dative
	singular	plural
минем (“my”)	беземгә (bezemgä)	безләремгә (bezläremgä)
синең (“your”)	безеңгә (bezeñgä)	безләреңгә (bezläreñgä)
аның (“his/her/it”)	безенә (bezenä)	безләренә (bezlärenä)
безнең (“our”)	безебезгә (bezebezgä)	безләребезгә (bezlärebezgä)
сезнең (“your”)	безегезгә (bezegezgä)	безләрегезгә (bezläregezgä)
аларның (“their”)	безенә (bezenä)	безләренә (bezlärenä)
locative
	singular	plural
минем (“my”)	беземдә (bezemdä)	безләремдә (bezläremdä)
синең (“your”)	безеңдә (bezeñdä)	безләреңдә (bezläreñdä)
аның (“his/her/it”)	безендә (bezendä)	безләрендә (bezlärendä)
безнең (“our”)	безебездә (bezebezdä)	безләребездә (bezlärebezdä)
сезнең (“your”)	безегездә (bezegezdä)	безләрегездә (bezläregezdä)
аларның (“their”)	безендә (bezendä)	безләрендә (bezlärendä)
ablative
	singular	plural
минем (“my”)	беземнән (bezemnän)	безләремнән (bezläremnän)
синең (“your”)	безеңнән (bezeñnän)	безләреңнән (bezläreñnän)
аның (“his/her/it”)	безеннән (bezennän)	безләреннән (bezlärennän)
безнең (“our”)	безебездән (bezebezdän)	безләребездән (bezlärebezdän)
сезнең (“your”)	безегездән (bezegezdän)	безләрегездән (bezläregezdän)
аларның (“their”)	безеннән (bezennän)	безләреннән (bezlärennän)

See also

Tatar personal pronouns

		singular	plural
1st person		мин (min)	без (bez)
2nd person	familiar	син (sin)	сез (sez)
	polite	сез (sez)
3rd person		ул (ul)	алар (alar)

Udi

Determiner

без • (bez)

1. alternative form of бези (bezi)

Further reading

• Gukasjan, Vorošil (1974), “без”, in Удинско-азербайджанско-русский словарь [Udi–Azerbaijani–Russian Dictionary]‎^[2], Baku: Academy Press, page 77

Ukrainian

Etymology

From Proto-Slavic *bez, from Proto-Indo-European *bʰeǵʰs.

Pronunciation

• IPA^(key): [bɛz]

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -ɛz
• Hyphenation: без

Preposition

без • (bez) (+ genitive case)

1. without (not having)

Further reading

• Bilodid, I. K., editor (1970–1980), “без”, in Словник української мови: в 11 т. [Dictionary of the Ukrainian Language: in 11 vols] (in Ukrainian), Kyiv: Naukova Dumka