badać

From Wiktionary, the free dictionary
Jump to navigation Jump to search

Old Polish

[edit]

Etymology

[edit]

Inherited from Proto-Slavic *bādàti with a semantic shift of to prick or prod often > to test, to example, to find out about by touching. By surface analysis, bóść +‎ -ać. First attested in the second half of the 14th century.

Pronunciation

[edit]
  • IPA(key): (10th–15th CE) /badat͡ɕ/
  • IPA(key): (15th CE) /badat͡ɕ/

Verb

[edit]

badać impf (perfective zbadać)

  1. (attested in Lesser Poland) to look for, to seek
    • 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I[1], Lesser Poland, page 31:
      Gdyby kto zabyth a nye wiedzano by, kto gy zabyl, tedy... przyaczele mayą badacz wynowatego, podlug prawa mayą pozyskowacz (consanguinei et proximiores culpabilem inquirentes, causam, dum poterint, prosequantur)
      [Gdyby kto zabit a nie wiedziano by, kto ji zabił, tedy... przyjaciele mają badać winowatego [a] podług prawa mają pozyskować (consanguinei et proximiores culpabilem inquirentes, causam, dum poterint, prosequantur)]
  2. (attested in Masovia) to investigate
  3. (attested in Lesser Poland) to consider, to ponder
    • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎[2], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 7, 10:
      Vczinisz przespech prawemu, badaiø sercza y *pocrotky (scrutans corda et renes)
      [Uczynisz prześpiech prawemu, badaję sierca i pokrątki (scrutans corda et renes)]
  4. (attested in Lesser Poland, reflexive with się) to ask, to find out
    • Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie[3], Krakow, page gl. 52a:
      Videns enim deus humanum genus perisse per peccatum et dure dyaboli oppressioni subiacere, motus in suo consistorio... diutius cunctando badagøcz de liberacione humani generis, habuit duas *consiliaritrices
      [Videns enim Deus humanum genus perisse per peccatum et dure dyaboli oppressioni subiacere, motus in suo consistorio... diutius cunctando badając de liberacione humani generis, habuit duas *consiliaritrices]
  5. (reflexive with się) to listen
    • 1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)[4], 23, 18:
      Stoy, Balakv, a baday syø (sta Balac et ausculta), slisz synv Zeforow
      [Stoj, Balaku, a badaj się (sta Balac et ausculta), słysz, synu Zeforow!]
  6. (reflexive with się) to explore, to learn about thoroughly
    • c. 1500, Wokabularz lubiński, inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 122r:
      Scrutari id est inquirere inuestigare erforschen bądacz szya
      [Scrutari id est inquirere inuestigare erforschen badać się]

Derived terms

[edit]
nouns

Descendants

[edit]
  • Masurian: badacz
  • Polish: badać
  • Silesian: badać

References

[edit]

Polish

[edit]

Etymology

[edit]

Inherited from Old Polish badać. By surface analysis, bóść +‎ -ać.

Pronunciation

[edit]

Verb

[edit]

badać impf (perfective zbadać)

  1. (transitive, medicine) to test, to probe (to check the medical state of a patient or have one's own medical state checked)
    badać chorego/pacjentato examine a patient
    badać ofiaręto examine a victim
    badać brzuchto check (someone's) stomach
    badać pulsto check (someone's) pulse
    badać wzrokto check one's vision
    badać krewto test blood
  2. (transitive) to explore, to research, to study (to find out more about a given phenomenon or object through specific means)
    badać dialektto research a dialect
    badać faunę i floręto research flora and fauna
    badać galaktykęto study a galaxy
    badać hipotezęto examine/test a hypothesis
    badać okolicznościto examine/test one's surroundings
    badać problemto analyze/investigate a problem
    badać przyczynyto investigate the causes
    badać skutki (czegoś)to examine/study the effects (of something)
    badać sprawęto investigate/poke around (something)
    badać strukturęto study a structure
    badać właściwości (czegoś)to study the properties (of something)
  3. (transitive) to study, to probe (to examine with one's senses)
    badać reakcjęto gauge a reaction
    badać alkomatemto breathalyze
    badać językiemto give a taste test
    badać wzrokiemto inspect/examine (with one's eyes)
  4. (reflexive with się, medicine) to be tested, to be probed, to be examined (to have one's own medical state checked)

Verb

[edit]

badać impf

  1. (transitive) to investigate, to explore (to ask in depth about something)
    badać świadkato examine/question a witness
  2. (reflexive with się) to be check each other out (to get to know each other through observation)
  3. (reflexive with się, Middle Polish) to find out, to discover

Conjugation

[edit]
Conjugation of badać impf
person singular plural
masculine feminine neuter virile nonvirile
infinitive badać
present tense 1st badam badamy
2nd badasz badacie
3rd bada badają
impersonal bada się
past tense 1st badałem,
-(e)m badał
badałam,
-(e)m badała
badałom,
-(e)m badało
badaliśmy,
-(e)śmy badali
badałyśmy,
-(e)śmy badały
2nd badałeś,
-(e)ś badał
badałaś,
-(e)ś badała
badałoś,
-(e)ś badało
badaliście,
-(e)ście badali
badałyście,
-(e)ście badały
3rd badał badała badało badali badały
impersonal badano
future tense 1st będę badał,
będę badać
będę badała,
będę badać
będę badało,
będę badać
będziemy badali,
będziemy badać
będziemy badały,
będziemy badać
2nd będziesz badał,
będziesz badać
będziesz badała,
będziesz badać
będziesz badało,
będziesz badać
będziecie badali,
będziecie badać
będziecie badały,
będziecie badać
3rd będzie badał,
będzie badać
będzie badała,
będzie badać
będzie badało,
będzie badać
będą badali,
będą badać
będą badały,
będą badać
impersonal będzie badać się
conditional 1st badałbym,
bym badał
badałabym,
bym badała
badałobym,
bym badało
badalibyśmy,
byśmy badali
badałybyśmy,
byśmy badały
2nd badałbyś,
byś badał
badałabyś,
byś badała
badałobyś,
byś badało
badalibyście,
byście badali
badałybyście,
byście badały
3rd badałby,
by badał
badałaby,
by badała
badałoby,
by badało
badaliby,
by badali
badałyby,
by badały
impersonal badano by
imperative 1st niech badam badajmy
2nd badaj badajcie
3rd niech bada niech badają
active adjectival participle badający badająca badające badający badające
passive adjectival participle badany badana badane badani badane
contemporary adverbial participle badając
verbal noun badanie
[edit]
adjective
adverb
nouns
verbs

Further reading

[edit]
  • badać in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
  • badać się in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
  • badać in Polish dictionaries at PWN
  • Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “badać”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
  • Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “badać się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
  • Paweł Kupiszewski (17.02.2016) “BADAĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
  • Paweł Kupiszewski (17.02.2016) “BADAĆ%20SIĘ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
  • Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “badać”, in Słownik języka polskiego[5]
  • Aleksander Zdanowicz (1861) “badać”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861[6]
  • J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “badać”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 81
  • badać in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego

Silesian

[edit]

Etymology

[edit]

Inherited from Old Polish badać. By surface analysis, bōść +‎ -ać.

Pronunciation

[edit]

Verb

[edit]

badać impf

  1. (transitive) to investigate, to test, to probe, to research, to study
  2. (reflexive with sie) to consider

Conjugation

[edit]
Conjugation of badać impf
person singular plural
masculine feminine neuter virile nonvirile
infinitive badać
present tense 1st badōm badōmy
2nd badŏsz badŏcie
3rd badŏ badajōm
past tense 1st badołch,
badołech,
badoł żech
badałach
badała żech
badałoch1)
badało żech
1)
badalimy,
badalichmy
badałymy,
badałychmy
2nd badołś,
badołeś,
badoł żeś
badałaś
badała żeś
badałoś1)
badało żeś
1)
badaliście,
badali żeście
badałyście,
badały żeście
3rd badoł badała badało badali badały
future tense 1st bydã badoł,
bydã badać
bydã badała,
bydã badać
bydã badało,1)
bydã badać
bydymy badali,
bydymy badać
bydymy badały,
bydymy badać
2nd bydziesz badoł,
bydziesz badać
bydziesz badała,
bydziesz badać
bydziesz badało,1)
bydziesz badać
bydziecie badali,
bydziecie badać
bydziecie badały,
bydziecie badać
3rd bydzie badoł,
bydzie badać
bydzie badała,
bydzie badać
bydzie badało,
bydzie badać
bydōm badali,
bydōm badać
bydōm badały,
bydōm badać
pluperfect tense2)
1st bōłch badoł,
bōłech badoł,
bōł żech badoł
byłach badała
była żech badała
byłoch badało1)
było żech badało
1)
byli my badali,
bylichmy badali
były my badały,
byłychmy badały
2nd bōłś badoł,
bōłeś badoł,
bōł żeś badoł
byłaś badała
była żeś badała
byłoś badało1)
było żeś badało
1)
byliście badali,
byli żeście badali
byłyście badały,
były żeście badały
3rd bōł badoł była badała było badało1)
były my badali,
byłychmy badali
były badały
conditional 1st bych badoł bych badała byście badali by my badały,
bychmy badały
2nd byś badoł byś badała byście badali byście badały
3rd by badoł by badała by badało by badali by badały
imperative 1st niych badōm badejmy
2nd badej badejcie
3rd niych badŏ niych badajōm
active adjectival participle badajōncy badajōncŏ badajōnce badajōncy badajōnce
passive adjectival participle badany badanŏ badane badani badane
verbal noun badanie
1) Personal neuter forms might be considered nonstandard, protological, or nonce, appearing mostly in literature to refer to grammatically neuter nouns, however might also be used for people who prefer neuter forms.
2) The pluperfect is either archaic or obsolete and now used for conditional in the past.

Further reading

[edit]
  • badac in dykcjonorz.eu
  • Bogdan Kallus (2020) “badać sie”, in Słownik Gōrnoślōnskij Gŏdki, IV edition, Chorzów: Pro Loquela Silesiana, →ISBN, page 235
  • Henryk Jaroszewicz (2022) “badać”, in Zasady pisowni języka śląskiego (in Polish), Siedlce: Wydawnictwo Naukowe IKR[i]BL, page 62