ogień
Jump to navigation
Jump to search
Old Polish
[edit]Etymology
[edit]Inherited from Proto-Slavic *ogňь. First attested in the 14th century.
Pronunciation
[edit]Noun
[edit]ogień m inan (related adjective ogienny or ogniowy)
- (attested in Lesser Poland, Greater Poland) fire (flame evoked by chemical reactions that is usually a source of heat)
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter][1], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 17, 10:
- Wsczedl iest dym w gnewe iego a ogen (ignis) od oblicza iego zaszegl se iest
- [Wszczedł jest dym w gniewie jego a ogień (ignis) od oblicza jego zażegł sie jest]
- (philosophy, alchemy, attested in Greater Poland) fire (one of the four elements of the ancient Greeks and Romans)
- 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski[2], Greater Poland, page 73 arg:
- Ten ps[alm] powyada, yze Xpus stworzyl zywyoly, to yest zyemye, wyatr, ogye[ń], wodę
- [Ten psalm powiada, iże Krystus stworzył żywioły, to jest ziemię, wiatr, ogie[ń], wodę]
- (attested in Lesser Poland) conflagration (large fire extending to many objects)
- (attested in Greater Poland) bonfire; campfire
- 1959 [1397], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 320, Poznań:
- Jaco od Woczechowego ogna sgorzalo Dobrogostowi za *dwadzeiscze griwen
- [Jako od Wociechowego ognia zgorzało Dobrogostowi za dwadzieście gr[z]ywien]
- lightning (natural flash of light produced by short-duration from the sky)
- 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)[3], 9, 24:
- Pan dal grom a graad, a blyzkanye byeszøcze na szemyø... A grad y *ogeyn (et grando, et ignis), smyeszywszy sze pospolu, noszyly sze søø
- [Pan dał grom a grad, a błyskanie bieżące na ziemię... A grad i ogień (et grando, et ignis), smiesiwszy sie pospołu nosiły sie są]
- (religion, figurative, attested in Lesser Poland) hell (place of torment in the afterlife)
- Synonym: piekło
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter][4], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page Ath 39:
- Gysz sø dobrze czynyly, podø w szywot wekvgy, a ktorzy zle, w oghen wekvgy (in ignem aeternum)
- [Jiż są dobrze czynili, podą w żywot wiekuji, a ktorzy źle, w ogień wiekuji (in ignem aeternum)]
- (figurative, attested in Lesser Poland) fire; passion
- 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter][5], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page I Prol 6:
- Ogen duchowni (ignem spiritalem) w serczu podszega
- [Ogień duchowny (ignem spiritalem) w siercu podżega]
- (pathology) inflammation (condition of any part of the body, consisting of congestion of the blood vessels, with obstruction of the blood current, and growth of morbid tissue)
- 1939 [End of the 15th century], Adam Bednarski, editor, Materiały do dziejów medycyny polskiej w XIV i XV stuleciu[6], page 74:
- Quidam ciuis... confregit sibi pedes alias tibias et maxime sibi inflati fuerunt... Namasz plath... a thak... nogą obvyn thą massczą, za trzeczym przivy[c]zym vznasch pomocz, yestly bog i chcze, bo vycziągnye ogyen
- [Quidam ciuis... confregit sibi pedes alias tibias et maxime sibi inflati fuerunt... Namaż płat... a tak... nogę obwiń tą maścią, za trzecim przywi[c]im uznasz pomoc, jestli bog i chce, bo wyciągnie ogień]
Derived terms
[edit]adjectives
nouns
verbs
Related terms
[edit]nouns
Descendants
[edit]References
[edit]- Boryś, Wiesław (2005) “ogień”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
- Mańczak, Witold (2017) “ogień”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
- Bańkowski, Andrzej (2000) “ogień”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
- B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “ogień”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
Polish
[edit]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/Large_bonfire.jpg/220px-Large_bonfire.jpg)
Etymology
[edit]Inherited from Old Polish ogień.
Pronunciation
[edit]- IPA(key): /ˈɔ.ɡjɛɲ/
- (Middle Polish) IPA(key): /ˈɔ.ɡjɛɲ/, /ˈɔ.ɡjeɲ/
Audio: (file) - Rhymes: -ɔɡjɛɲ
- Syllabification: o‧gień
Noun
[edit]ogień m inan (diminutive ogienek or ogieniek, related adjective ogniowy)
- (uncountable) fire (flame that appears during burning)
- Synonym: płomień
- (countable) fire (instance of this burning, especially when intentionally created and maintained in a specific location to a useful end)
- Synonym: ognisko
- (uncountable) fire, conflagration (large fire extending to many objects; occurrence, often accidental, of fire in a certain place, causing damage and danger)
- Synonym: pożar
- (uncountable) fire (bullets or other projectiles fired from a gun or other ranged weapon)
- (uncountable) burning (feeling of burning and heat in one's body)
- Synonym: gorąco
- (Middle Polish) fever
- Synonym: gorączka
- (uncountable) fire (strength of passion)
- Synonyms: namiętność, płomień, żar
- (uncountable) fire, flame (intensity, wide range, and fierceness of something)
- (uncountable) blush (redness of cheeks due to excitement)
- Synonym: wypieki
- (uncountable) heatwave
- Synonym: upał
- (uncountable) glow, flare, sparkle, glare, shine, flash
- Synonym: blask
- (uncountable) light (something used to create fire, especially matches or a lighter)
- Ej, stary, masz ogień? ― Hey mate, have you got a light?
- (uncountable, pathology) angioma
- Synonym: naczyniak
- (philosophy, alchemy) fire (one of the four elements of the ancient Greeks and Romans)
- (uncountable, obsolete, pathology) dysentery
- Synonyms: czerwonka, dyzenteria
- (Middle Polish) sin
- (Middle Polish) wrath of God
- (Middle Polish) fire (danger)
- Synonym: niebezpieczeństwo
- (Middle Polish) suffering
- Synonym: cierpienie
- (Middle Polish) soul
- Synonym: dusza
- (Middle Polish) hell
- Synonym: piekło
- (Middle Polish) punishment of purgatory
- (Middle Polish) source of discord; fight; revenge; rebellion riot
- (Middle Polish) Greek fire
- Synonym: ogień grecki
- (Middle Polish) lightning, thunderbolt; storm
- (Middle Polish) light (sign of a fire)
- (Middle Polish) light (light from the Sun)
Usage notes
[edit]The genitive plural form ogniów is obsolete.
Declension
[edit]Declension of ogień
Derived terms
[edit]adjectives
adverbs
nouns
phrases
verbs
- ognić impf
verbs
- dolać oliwy do ognia pf, dolewać oliwy do ognia impf
- igrać z ogniem impf
- otworzyć ogień pf, otwierać ogień impf
- podać ogień pf, podawać ogień impf
- podłożyć ogień pf, podkładać ogień impf
- pójść w ogień pf
- upiec dwie pieczenie na jednym ogniu pf, piec dwie pieczenie na jednym ogniu impf
- wpaść jak po ogień pf, wpadać jak po ogień impf
- wyciągać kasztany z ognia impf
- wyciągać kasztany z ognia rękoma impf
Trivia
[edit]According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), ogień is one of the most used words in Polish, appearing 10 times in scientific texts, 22 times in news, 3 times in essays, 22 times in fiction, and 14 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 71 times, making it the 909th most common word in a corpus of 500,000 words.[1]
References
[edit]Further reading
[edit]- ogień in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
- ogień in Polish dictionaries at PWN
- Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “ogień”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- “OGIEŃ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 07.08.2008
- Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “ogień”, in Słownik języka polskiego
- Aleksander Zdanowicz (1861) “ogień”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
- J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1904), “ogień”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 3, Warsaw, page 704
- ogień in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
Categories:
- Old Polish terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Old Polish terms inherited from Proto-Balto-Slavic
- Old Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Old Polish terms inherited from Proto-Indo-European
- Old Polish terms derived from the Proto-Indo-European root *h₁engʷ-
- Old Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Old Polish terms derived from Proto-Slavic
- Old Polish terms with IPA pronunciation
- Old Polish lemmas
- Old Polish nouns
- Old Polish masculine nouns
- Old Polish inanimate nouns
- Lesser Poland Old Polish
- Greater Poland Old Polish
- Old Polish terms with quotations
- zlw-opl:Philosophy
- zlw-opl:Alchemy
- zlw-opl:Religion
- zlw-opl:Pathology
- zlw-opl:Fire
- Polish terms derived from Proto-Slavic
- Polish terms inherited from Proto-Slavic
- Polish terms derived from Proto-Balto-Slavic
- Polish terms inherited from Proto-Balto-Slavic
- Polish terms derived from Proto-Indo-European
- Polish terms inherited from Proto-Indo-European
- Polish terms derived from the Proto-Indo-European root *h₁engʷ-
- Polish terms inherited from Old Polish
- Polish terms derived from Old Polish
- Polish 2-syllable words
- Polish terms with IPA pronunciation
- Polish terms with audio links
- Rhymes:Polish/ɔɡjɛɲ
- Rhymes:Polish/ɔɡjɛɲ/2 syllables
- Polish lemmas
- Polish nouns
- Polish masculine nouns
- Polish inanimate nouns
- Polish uncountable nouns
- Polish countable nouns
- Middle Polish
- Polish terms with usage examples
- pl:Pathology
- pl:Philosophy
- pl:Alchemy
- Polish terms with obsolete senses
- pl:Fire