تیر

See also: پیر and بیر

Central Kurdish

Etymology

Compare Persian تیر (tir).

Pronunciation

• IPA^(key): /tiːɾ/

Noun

Northern Kurdish	tîr

تیر (tîr)

1. arrow

Derived terms

• تیرباران (tîrbaran)
• تیردان (tîrdan)
• تیرھاوێژ (tîrhawêj)
• تیرۆک (tîrok)
• تیرەمار (tîremar)

References

• Hejar (1990), “تیر”, in Henbane borîne‎^[1], Tehran: Soroush, page 173
• Wahby, T.; Edmonds, C. J. (1966), “tîr”, in A Kurdish-English Dictionary, page 149

Chagatai

Etymology

From Proto-Turkic *dẹr (“sweat”).

Noun

تیر • (ter)

1. sweat

Declension

Declension of تیر (ter)

singular plural nominative تیر ter — — genitive تیرنینگ ternıng — — definite accusative تیرنی ternı — — dative تیرغە terġa — — ablative تیردین terdın — — locative تیردە terda — — possessive forms first person singular singular plural nominative تیریم terım — — genitive تیریمنینگ terımnıng — — definite accusative تیریمنی terımnı — — dative تیریمغە terımġa — — ablative تیریمدین terımdın — — locative تیریمدە terımda — — second person singular* singular plural nominative تیرینگ terıng — — genitive تیرینگنینگ terıngnıng — — definite accusative تیرینگنی terıngnı — — dative تیرینگغە terıngġa — — ablative تیرینگدین terıngdın — — locative تیرینگدە terıngda — — third person singular singular plural nominative تیری terı — — genitive تیرینینگ terınıng — — definite accusative تیرینی terını — — dative تیریغە terıġa — — ablative تیریدین terıdın — — locative تیریدە terıda — — first person plural singular plural nominative تیریمیز terımız — — genitive تیریمیزنینگ terımıznıng — — definite accusative تیریمیزنی terımıznı — — dative تیریمیزغە terımızġa — — ablative تیریمیزدین terımızdın — — locative تیریمیزدە terımızda — — second person plural* singular plural nominative تیرینگیز terıngız — — تیرینگلار terınglar — — genitive تیرینگیزنینگ terıngıznıng — — تیرینگلارنینگ terınglarnıng — — definite accusative تیرینگیزنی terıngıznı — — تیرینگلارنی terınglarnı — — dative تیرینگیزغە terıngızġa — — تیرینگلارغە terınglarġa — — ablative تیرینگیزدین terıngızdın — — تیرینگلاردین terınglardın — — locative تیرینگیزدە terıngızda — — تیرینگلاردە terınglarda — — third person plural singular plural nominative تیرلاری terları — — تیری terı — — genitive تیرلارینینگ terlarınıng — — تیرینینگ terınıng — — definite accusative تیرلارینی terlarını — — تیرینی terınglarnı — — dative تیرلاریغە terlarıġa — — تیریغە terıġa — — ablative تیرلاریدین terlarıdın — — تیریدین terıdın — — locative تیرلاریدە terlarıda — — تیریدە terıda — — *second person singular forms are informal, for polite second person singular forms use second person plural forms

Descendants

• Uyghur: تەر (ter)
• Uzbek: ter

Persian

Etymology 1

From Middle Persian 𐭧𐭲𐭩𐭠 (ḥtyʾ), [Book Pahlavi needed] (HTYA), [Book Pahlavi needed] (tgl), 𐫤𐫏𐫃𐫡 (tygr /⁠tigr, tīr⁠/, “arrow”), from Old Persian [Term?], compare 𐎫𐎡𐎥𐎼 (t-i-g-r /⁠tigraʰ⁠/, “sharp”). Cognate with Avestan 𐬙𐬌𐬖𐬭𐬌 (tiγri, “arrow”), 𐬙𐬌𐬖𐬭𐬀 (tiγra, “sharp”).

Pronunciation

• (Classical Persian) IPA^(key): /ˈtiːr/

 

• (Dari, formal) IPA^(key): [t̪ʰiːɾ]

• (Dari, formal) IPA^(key): [t̪ʰiːɾ]
  • (Kabuli) IPA^(key): [t̪ʰiːɾ]
  • (Hazaragi) IPA^(key): [t̪ʰiɾ]

• (Iran, formal) IPA^(key): [t̪ʰiːɹ]

• (Tajik, formal) IPA^(key): [t̪ʰiɾ]

Readings
Classical reading?	tīr
Dari reading?	tīr
Iranian reading?	tir
Tajik reading?	tir

• Rhymes: -iːr

Noun

تیر • (tīr / tir) (plural تیرها (tīr-hā / tir-hâ), Tajik spelling тир)

1. arrow
   • c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume II, verse 118:

     گفت آری موی ابرو شد کمان
     سوی تو افکند تیری از گمان

     guft ārē mōy-i abrū šud kamān
     sōy-i tū afkand tīr-ē az gumān

     “Yes,” said ‘Umar, “the hair of thine eyebrow had become like a bow
     and shot at thee an arrow of opinion.”

2. bullet
3. dart
4. (mechanics, engineering) beam
5. pole

Derived terms

• تیرانداز (tir-andâz)
• تیراندازی (tir-andâzi)

Descendants

• → Bengali: তীর (tir)
  • Rohingya: tir
• → Dhivehi: ތީރު (tīru)
• → Hindustani:

  Hindi: तीर (tīr)

  Urdu: تیر (tīr)

• → Marathi: तीर (tīr)
• → Marwari: तीर (tīr)
• → Ottoman Turkish: تیر (tir)
• → Punjabi:

  Gurmukhi script: ਤੀਰ (tīr)

  Shahmukhi script: تیر (tīr)

• → Tajik: тир (tir)

References

• MacKenzie, D. N. (1971), “tigr”, in A concise Pahlavi dictionary, London, New York, Toronto: Oxford University Press, page 83

Etymology 2

From Middle Persian [script needed] (tyl /⁠Tīr⁠/, “a god; Mercury; 4th month; 13th day”). Compare Old Armenian Տիր (Tir), տրէ (trē), Iranian borrowings.

Pronunciation

• (Classical Persian) IPA^(key): /ˈtiːr/

 

• (Dari, formal) IPA^(key): [t̪ʰiːɾ]

• (Dari, formal) IPA^(key): [t̪ʰiːɾ]
  • (Kabuli) IPA^(key): [t̪ʰiːɾ]
  • (Hazaragi) IPA^(key): [t̪ʰiɾ]

• (Iran, formal) IPA^(key): [t̪ʰiːɹ]

• (Tajik, formal) IPA^(key): [t̪ʰiɾ]

Readings
Classical reading?	tīr
Dari reading?	tīr
Iranian reading?	tir
Tajik reading?	tir

Proper noun

تیر • (tīr / tir) (Tajik spelling Тир)

1. Tir (the fourth solar month of the Persian calendar)
2. Name of the thirteenth day of any month of the solar Persian calendar.
4. (astronomy) Mercury (planet)

   Synonym: عطارد ('otâred)

See also

• planets of the Solar System: سیاره‌های منظومه شمسی (sayyâre-hâ-ye manzume-ye šamsi): تیر (tir) · ناهید (nâhid) · زمین (zamin) · مریخ (merrix) · مشتری (moštari) · زحل (zohal) · اورانوس (urânus) · نپتون (neptun) ^[edit]

References

• Eilers, Wilhelm (1976), Sinn und Herkunft der Planetennamen (Bayerische Akademie der Wissenschaften: Philosophisch-historische Klasse. Sitzungsberichte; 1975.5)‎^[2] (in German), Munich: Verl. der Bayerischen Akad. der Wiss., pages 43–50
• MacKenzie, D. N. (1971), “Tīr”, in A concise Pahlavi dictionary, London, New York, Toronto: Oxford University Press, page 83

Urdu

Etymology 1

From Sanskrit तीर (tīra).

Noun

تیر • (tīr) m (Hindi spelling तीर)

1. shore
2. bank
3. margin
4. brink
5. edge

Etymology 2

Borrowed from Classical Persian تیر (tīr).

Noun

تیر • (tīr) f (Hindi spelling तीर)

1. Tir, fourth solar month of the Persian calendar
3. (astronomy) Mercury (planet)

Etymology 3

Borrowed from Classical Persian تیر (tīr).

Noun

تیر • (tīr) m (Hindi spelling तीर)

1. arrow
2. beam
3. pole

Etymology 4

From Sanskrit तीरित (tīrita), from root तरति (tarati).

Adjective

تیر • (ter) (Hindi spelling तेर)

1. passed
2. spent (time)