चित्र

See also: चतुर्, चैत्र, चतुर, and चूतर

Hindi

अजन्ता गुफा में ५वीं शताब्दी में निर्मित चित्रों का एक पुनरुत्पादित भाग

Etymology

Borrowed from Sanskrit चित्र (citrá). Doublet of चीता (cītā) and चेहरा (cehrā)

Pronunciation

• (Standard Hindi) IPA^(key): /t͡ʃɪt̪.ɾᵊ/

• Audio:

  (file)

Noun

चित्र • (citra) m (Urdu spelling چتر)

1. picture

   चित्र दीवार पे लटक रहा है।

   citra dīvār pe laṭak rahā hai.

   The picture is hanging on the wall.

2. photograph

   Synonyms: तस्वीर (tasvīr), फ़ोटो (foṭo)

   इस चित्र को परिवर्द्धित करना पड़ेगा।

   is citra ko parivarddhit karnā paṛegā.

   This photograph has to be enlarged.

3. painting

   यह चित्र मेरी आँखों गड़ गया।

   yah citra merī ā̃khõ gaṛ gayā.

   This painting attracted my eyes.

4. figure, graphic

Declension

Declension of चित्र (masc cons-stem)

	singular	plural
direct	चित्र citra	चित्र citra
oblique	चित्र citra	चित्रों citrõ
vocative	चित्र citra	चित्रो citro

Derived terms

• चित्रकार (citrakār)

References

• Bahri, Hardev (1989), “चित्र”, in Siksarthi Hindi-Angrejhi Sabdakosa [Learners' Hindi-English Dictionary], Delhi: Rajpal & Sons.
• McGregor, Ronald Stuart (1993), “चित्र”, in The Oxford Hindi-English Dictionary, London: Oxford University Press
• Platts, John T. (1884), “चित्र”, in A dictionary of Urdu, classical Hindi, and English, London: W. H. Allen & Co.

Konkani

Etymology

Learned borrowing from Sanskrit चित्र (citra).

Pronunciation

• IPA^(key): [t͡ʃitɾᵊ]

Noun

चित्र • (citra) n (Latin script chitr, Kannada script ಚಿತ್ರ)

1. picture, drawing

References

• Angelus Francis Xavier Maffei (1883), An English-Konkani Dictionary: And A Konkani-English Dictionary‎^[3], Mangalore: Basel Mission Press

Marathi

Etymology

Learned borrowing from Sanskrit चित्र (citra).

Pronunciation

• IPA^(key): /t͡ɕit̪.ɾə/
• Hyphenation: चित्‧र, चि‧त्र
• Rhymes: -ə

Noun

चित्र • (citra) n

1. picture
2. drawing
3. painting
4. photograph

Declension

Declension of चित्र (neut cons-stem)

	singular एकवचन	plural अनेकवचन
nominative प्रथमा	चित्र citra	चित्रे, चित्रं citre, citra
oblique सामान्यरूप	चित्रा citrā	चित्रां- citrā̃-
accusative / dative द्वितीया / चतुर्थी	चित्राला citrālā	चित्रांना citrānnā
ergative	चित्राने, चित्रानं citrāne, citrāna	चित्रांनी citrānnī
instrumental	चित्राशी citrāśī	चित्रांशी citrāuśī
locative सप्तमी	चित्रात citrāt	चित्रांत citrānta
vocative संबोधन	चित्रा citrā	चित्रांनो citrānno

Oblique Note: The oblique case precedes all postpositions.
There is no space between the stem and the postposition.
Locative Note: -त (-ta) is a postposition.

Genitive declension of चित्र (neut cons-stem)

	masculine object पुल्लिंगी कर्म		feminine object स्त्रीलिंगी कर्म		neuter object नपुसकलिंगी कर्म		oblique सामान्यरूप
	singular एकवचन	plural अनेकवचन	singular एकवचन	plural अनेकवचन	singular* एकवचन	plural अनेकवचन
singular subject एकवचनी कर्ता	चित्राचा citrācā	चित्राचे citrāce	चित्राची citrācī	चित्राच्या citrācyā	चित्राचे, चित्राचं citrāce, citrāca	चित्राची citrācī	चित्राच्या citrācyā
plural subject अनेकवचनी कर्ता	चित्रांचा citrāñcā	चित्रांचे citrāñce	चित्रांची citrāñcī	चित्रांच्या citrāñcyā	चित्रांचे, चित्रांचं citrāñce, citrāñca	चित्रांची citrāñcī	चित्रांच्या citrāñcyā

^* Note: Word-final ए (e) in neuter words is alternatively written with the anusvara and pronounced as अ (a).
Oblique Note: For most postpostions, the oblique genitive can be optionally inserted between the stem and the postposition.

Derived terms

• चित्रकला (citrakalā, “painting, drawing”) (as a subject)
• चित्रकार (citrakār, “painter”)
• चित्रपट (citrapaṭ, “cinema”)
• छायाचित्र (chāyācitra, “photo”)

References

• Berntsen, Maxine (1982–1983), “चित्र”, in A Basic Marathi-English Dictionary, New Delhi: American Institute of Indian Studies
• Molesworth, James Thomas (1857), “चित्र”, in A dictionary, Marathi and English, Bombay: Printed for government at the Bombay Education Society's Press

Nepali

Etymology

Borrowed from Sanskrit चित्र (citrá).

Pronunciation

• IPA^(key): [t͡sit̪rʌ]
• Phonetic Devanagari: चित्र

Noun

चित्र • (citra)

1. picture, drawing
2. figure, design

Nihali

Noun

चित्र (citra)

1. deer

Sanskrit

Alternative scripts

Alternative scripts

• চিত্ৰ (Assamese script)
• ᬘᬶᬢ᭄ᬭ (Balinese script)
• চিত্র (Bengali script)
• 𑰓𑰰𑰝𑰿𑰨 (Bhaiksuki script)
• 𑀘𑀺𑀢𑁆𑀭 (Brahmi script)
• စိတြ (Burmese script)
• ચિત્ર (Gujarati script)
• ਚਿਤ੍ਰ (Gurmukhi script)
• 𑌚𑌿𑌤𑍍𑌰 (Grantha script)
• ꦕꦶꦠꦿ (Javanese script)
• 𑂒𑂱𑂞𑂹𑂩 (Kaithi script)
• ಚಿತ್ರ (Kannada script)
• ចិត្រ (Khmer script)
• ຈິຕ຺ຣ (Lao script)
• ചിത്ര (Malayalam script)
• ᢜᡳᢠᡵᠠ (Manchu script)
• 𑘓𑘱𑘝𑘿𑘨 (Modi script)
• ᢋᠢᢐᠷᠠ᠋ (Mongolian script)
• 𑦳𑧒𑦽𑧠𑧈 (Nandinagari script)
• 𑐔𑐶𑐟𑑂𑐬 (Newa script)
• ଚିତ୍ର (Odia script)
• ꢗꢶꢡ꣄ꢬ (Saurashtra script)
• 𑆖𑆴𑆠𑇀𑆫 (Sharada script)
• 𑖓𑖰𑖝𑖿𑖨 (Siddham script)
• චිත්‍ර (Sinhalese script)
• 𑩡𑩑𑩫 𑪙𑩼 (Soyombo script)
• 𑚏𑚮𑚙𑚶𑚤 (Takri script)
• சித்ர (Tamil script)
• చిత్ర (Telugu script)
• จิตฺร (Thai script)
• ཙི་ཏྲ (Tibetan script)
• 𑒔𑒱𑒞𑓂𑒩 (Tirhuta script)
• 𑨣𑨁𑨙𑩇𑨫 (Zanabazar Square script)

Etymology

From Proto-Indo-Iranian *čitrás (“bright, clear, conspicuous”). Cognate with Avestan 𐬗𐬌𐬚𐬭𐬀 (ciθra, “shining”), Middle Persian 𐭰𐭧𐭫𐭪𐭩 (čihrag, “face”) (whence Persian چهره (čehre) and Turkish çehre (“face”)); outside of Indo-Iranian, compare German heiter (“cheerful, (of weather) fair”).

Pronunciation

• (Vedic) IPA^(key): /t͡ɕit.ɾɐ́/
• (Classical Sanskrit) IPA^(key): /t͡ɕit̪.ɾɐ/

Adjective

चि॒त्र • (citrá) stem (root चित्)

1. bright, conspicuous, visible, clear, loud, distinguished, excellent, brilliant
   • c. 1500 BCE – 1000 BCE, Ṛgveda 1.115.1:

     चि॒त्रं दे॒वाना॒मुद॑गा॒दनी॑कं॒ चक्षु॑र्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्या॒ग्नेः।
     आप्रा॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षं॒ सूर्य॑ आ॒त्मा जग॑तस्त॒स्थुष॑श्च॥

     citráṃ devā́nāmúdagādánīkaṃ cákṣurmitrásya váruṇasyāgnéḥ.
     ā́prā dyā́vāpṛthivī́ antárikṣaṃ sū́rya ātmā́ jágatastasthúṣaśca.

     The brilliant face of the gods has arisen, the eye of Mitra, Varuṇa, and Agni; he has filled heaven, earth, and the space between: the Sun is the life-breath of both the moving and the still.

2. variegated, spotted, speckled, manifold, various
3. extraordinary, strange, wonderful, surprising

Declension

Masculine a-stem declension of चि॒त्र singular dual plural nominative चि॒त्रः citráḥ चि॒त्रौ, चि॒त्रा1 citráu, citrā́1 चि॒त्राः, चि॒त्रासः॑1 citrā́ḥ, citrā́saḥ1 accusative चि॒त्रम् citrám चि॒त्रौ, चि॒त्रा1 citráu, citrā́1 चि॒त्रान् citrā́n instrumental चि॒त्रेण॑ citréṇa चि॒त्राभ्या॑म् citrā́bhyām चि॒त्रैः, चि॒त्रेभिः॑1 citráiḥ, citrébhiḥ1 dative चि॒त्राय॑ citrā́ya चि॒त्राभ्या॑म् citrā́bhyām चि॒त्रेभ्यः॑ citrébhyaḥ ablative चि॒त्रात् citrā́t चि॒त्राभ्या॑म् citrā́bhyām चि॒त्रेभ्यः॑ citrébhyaḥ genitive चि॒त्रस्य॑ citrásya चि॒त्रयोः॑ citráyoḥ चि॒त्राणा॑म् citrā́ṇām locative चि॒त्रे citré चि॒त्रयोः॑ citráyoḥ चि॒त्रेषु॑ citréṣu vocative चित्र॑ cítra चित्रौ॑, चित्रा॑1 cítrau, cítrā1 चित्राः॑, चित्रा॑सः1 cítrāḥ, cítrāsaḥ1 1Vedic. Feminine ā-stem declension of चि॒त्रा singular dual plural nominative चि॒त्रा citrā́ चि॒त्रे citré चि॒त्राः citrā́ḥ accusative चि॒त्राम् citrā́m चि॒त्रे citré चि॒त्राः citrā́ḥ instrumental चि॒त्रया॑, चि॒त्रा1 citráyā, citrā́1 चि॒त्राभ्या॑म् citrā́bhyām चि॒त्राभिः॑ citrā́bhiḥ dative चि॒त्रायै॑ citrā́yai चि॒त्राभ्या॑म् citrā́bhyām चि॒त्राभ्यः॑ citrā́bhyaḥ ablative चि॒त्रायाः॑, चि॒त्रायै॑2 citrā́yāḥ, citrā́yai2 चि॒त्राभ्या॑म् citrā́bhyām चि॒त्राभ्यः॑ citrā́bhyaḥ genitive चि॒त्रायाः॑, चि॒त्रायै॑2 citrā́yāḥ, citrā́yai2 चि॒त्रयोः॑ citráyoḥ चि॒त्राणा॑म् citrā́ṇām locative चि॒त्राया॑म् citrā́yām चि॒त्रयोः॑ citráyoḥ चि॒त्रासु॑ citrā́su vocative चित्रे॑ cítre चित्रे॑ cítre चित्राः॑ cítrāḥ 1Vedic. 2Brāhmaṇas. Neuter a-stem declension of चि॒त्र singular dual plural nominative चि॒त्रम् citrám चि॒त्रे citré चि॒त्राणि॑, चि॒त्रा1 citrā́ṇi, citrā́1 accusative चि॒त्रम् citrám चि॒त्रे citré चि॒त्राणि॑, चि॒त्रा1 citrā́ṇi, citrā́1 instrumental चि॒त्रेण॑ citréṇa चि॒त्राभ्या॑म् citrā́bhyām चि॒त्रैः, चि॒त्रेभिः॑1 citráiḥ, citrébhiḥ1 dative चि॒त्राय॑ citrā́ya चि॒त्राभ्या॑म् citrā́bhyām चि॒त्रेभ्यः॑ citrébhyaḥ ablative चि॒त्रात् citrā́t चि॒त्राभ्या॑म् citrā́bhyām चि॒त्रेभ्यः॑ citrébhyaḥ genitive चि॒त्रस्य॑ citrásya चि॒त्रयोः॑ citráyoḥ चि॒त्राणा॑म् citrā́ṇām locative चि॒त्रे citré चि॒त्रयोः॑ citráyoḥ चि॒त्रेषु॑ citréṣu vocative चित्र॑ cítra चित्रे॑ cítre चित्रा॑णि, चित्रा॑1 cítrāṇi, cítrā1 1Vedic.

Derived terms

• विचित्र (vicitra)

Noun

चि॒त्र • (citrá) stem, n

1. shiny object, jewel, ornament, picture

Declension

Neuter a-stem declension of चि॒त्र

	singular	dual	plural
nominative	चि॒त्रम् citrám	चि॒त्रे citré	चि॒त्राणि॑, चि॒त्रा1 citrā́ṇi, citrā́1
accusative	चि॒त्रम् citrám	चि॒त्रे citré	चि॒त्राणि॑, चि॒त्रा1 citrā́ṇi, citrā́1
instrumental	चि॒त्रेण॑ citréṇa	चि॒त्राभ्या॑म् citrā́bhyām	चि॒त्रैः, चि॒त्रेभिः॑1 citráiḥ, citrébhiḥ1
dative	चि॒त्राय॑ citrā́ya	चि॒त्राभ्या॑म् citrā́bhyām	चि॒त्रेभ्यः॑ citrébhyaḥ
ablative	चि॒त्रात् citrā́t	चि॒त्राभ्या॑म् citrā́bhyām	चि॒त्रेभ्यः॑ citrébhyaḥ
genitive	चि॒त्रस्य॑ citrásya	चि॒त्रयोः॑ citráyoḥ	चि॒त्राणा॑म् citrā́ṇām
locative	चि॒त्रे citré	चि॒त्रयोः॑ citráyoḥ	चि॒त्रेषु॑ citréṣu
vocative	चित्र॑ cítra	चित्रे॑ cítre	चित्रा॑णि, चित्रा॑1 cítrāṇi, cítrā1

¹Vedic.

Related terms

• केतु (ketú)

Descendants

• Sauraseni Prakrit: 𑀘𑀺𑀢𑁆𑀢𑀕 (cittaga)
  • Hindi: चीता (cītā)
• Maharastri Prakrit: 𑀘𑀺𑀢𑁆𑀢 (citta)
• Paisaci Prakrit:
  • Punjabi: cittarā, cittā (“leopard, panther”)

    Gurmukhi script: ਚਿੱਤਰਾ, ਚਿੱਤਾ

    Shahmukhi script: چترا, چتا

  • Punjabi: ਚਿੱਤਰ (cittar)
• Pali: citta
• Sauraseni Prakrit: 𑀘𑀺𑀢𑁆𑀢 (citta)
• → Assamese: চিত্ৰ (sitro)
• → Bengali: চিত্র (citro)
• → Hindi: चित्र (citra)
• → Malay: citra
  • > Indonesian: citra (inherited)
• → Marathi: चित्र (citra)
• → Nepali: चित्र (citra)
• → Old Javanese: citra
  • > Javanese: ꦕꦶꦠꦿ (citra) (inherited)

Further reading

• Monier Williams (1899), “चित्र”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 0396, column 1.