ایر

See also: ایڑ and أير

Burushaski

Etymology

Borrowed from Shina, ultimately from Sanskrit अशनि (aśáni, “thunderbolt”).

Noun

ایر (ayar)

1. hail

References

• Bechtholdt, Astrid (2026), “ayar”, in Burushaski Hunza Dictionary (Webonary), Dallas, Texas, USA: SIL International, published 2017.
• Turner, Ralph Lilley (1969–1985), “aśáni”, in A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages, London: Oxford University Press

Chagatai

Etymology

From Proto-Turkic *ēr.

Noun

ایر • (er) (plural ايرلار)

1. man

   Synonyms: آدم (ādam), اير كشى (er kiši)

Declension

Declension of ایر (er)

singular plural nominative ایر er ایرلار erlar genitive ایرنینگ ernıng ایرلارنینگ erlarnıng definite accusative ایرنی ernı ایرلارنی erlarnı dative ایرغە erġa ایرلارغە erlarġa ablative ایردین erdın ایرلاردین erlardın locative ایردە erda ایرلاردە erlarda possessive forms first person singular singular plural nominative ایریم erım ایرلاریم erlarım genitive ایریمنینگ erımnıng ایرلاریمنینگ erlarımnıng definite accusative ایریمنی erımnı ایرلاریمنی erlarımnı dative ایریمغە erımġa ایرلاریمغە erlarımġa ablative ایریمدین erımdın ایرلاریمدین erlarımdın locative ایریمدە erımda ایرلاریمدە erlarımda second person singular* singular plural nominative ایرینگ erıng ایرلارینگ erlarıng genitive ایرینگنینگ erıngnıng ایرلارینگنینگ erlarıngnıng definite accusative ایرینگنی erıngnı ایرلارینگنی erlarıngnı dative ایرینگغە erıngġa ایرلارینگغە erlarıngġa ablative ایرینگدین erıngdın ایرلارینگدین erlarıngdın locative ایرینگدە erıngda ایرلارینگدە erlarıngda third person singular singular plural nominative ایری erı ایرلاری erları genitive ایرینینگ erınıng ایرلارینینگ erlarınıng definite accusative ایرینی erını ایرلارینی erlarını dative ایریغە erıġa ایرلاریغە erlarıġa ablative ایریدین erıdın ایرلاریدین erlarıdın locative ایریدە erıda ایرلاریدە erlarıda first person plural singular plural nominative ایریمیز erımız ایرلاریمیز erlarımız genitive ایریمیزنینگ erımıznıng ایرلاریمیزنینگ erlarımıznıng definite accusative ایریمیزنی erımıznı ایرلاریمیزنی erlarımıznı dative ایریمیزغە erımızġa ایرلاریمیزغە erlarımızġa ablative ایریمیزدین erımızdın ایرلاریمیزدین erlarımızdın locative ایریمیزدە erımızda ایرلاریمیزدە erlarımızda second person plural* singular plural nominative ایرینگیز erıngız ایرلارینگیز erlarıngız ایرینگلار erınglar ایرلارینگلار erlarınglar genitive ایرینگیزنینگ erıngıznıng ایرلارینگیزنینگ erlarıngıznıng ایرینگلارنینگ erınglarnıng ایرلارینگلارنینگ erlarınglarnıng definite accusative ایرینگیزنی erıngıznı ایرلارینگیزنی erlarıngıznı ایرینگلارنی erınglarnı ایرلارینگلارنی erlarınglarnı dative ایرینگیزغە erıngızġa ایرلارینگیزغە erlarıngızġa ایرینگلارغە erınglarġa ایرلارینگلارغە erlarınglarġa ablative ایرینگیزدین erıngızdın ایرلارینگیزدین erlarıngızdın ایرینگلاردین erınglardın ایرلارینگلاردین erlarınglardın locative ایرینگیزدە erıngızda ایرلارینگیزدە erlarıngızda ایرینگلاردە erınglarda ایرلارینگلاردە erlarınglarda third person plural singular plural nominative ایرلاری erları ایرلاری erları ایری erı ایرلاری erları genitive ایرلارینینگ erlarınıng ایرلارینینگ erlarınıng ایرینینگ erınıng ایرلارینینگ erlarınıng definite accusative ایرلارینی erlarını ایرلارینی erlarını ایرینی erınglarnı ایرلارینی erlarınglarnı dative ایرلاریغە erlarıġa ایرلاریغە erlarıġa ایریغە erıġa ایرلاریغە erlarıġa ablative ایرلاریدین erlarıdın ایرلاریدین erlarıdın ایریدین erıdın ایرلاریدین erlarıdın locative ایرلاریدە erlarıda ایرلاریدە erlarıda ایریدە erıda ایرلاریدە erlarıda *second person singular forms are informal, for polite second person singular forms use second person plural forms

Derived terms

• ایر كشی (“man lit. male person”)

Old Anatolian Turkish

Etymology 1

Inherited from Proto-Turkic *ẹ̄r. Compare Turkmen ir, Chuvash ир (ir), Salar er.

Alternative forms

• ار (ẹr)

Pronunciation

• IPA^(key): /er/

Adverb

ایر • (ẹr)

1. early, at a time in advance of the usual or expected event.

Derived terms

• ارجرك (ẹrcerek, “from an early time”)
• ارده (ẹrde, “at an early time”)
• ارده و كچده (ẹrde ve gẹçde, “sooner or later”)
• اررك (ẹrrek)
• ایر اكر كچ (ẹr eger gẹç, “sooner or later”)
• ایر و كچ (ẹr vü gẹç, “sooner or later”)
• ایردن (ẹrden, “from an early time”)

Related terms

• ایرته (ẹrte)

Descendants

• Azerbaijani: er
• Ottoman Turkish: ار (er)
  • Turkish: er

Further reading

• Kanar, Mehmet (2018), “ir”, in Eski Anadolu Türkçesi Sözlüğü [Old Anatolian Turkish Dictionary] (in Turkish), 2nd edition, Istanbul: Say Yayınları, page 375
• “er”, in XIII. Yüzyılından Beri Türkiye Türkçesiyle Yazılmış Kitaplarından Toplanan Tanıklarıyle Tarama Sözlüğü (Türk Dil Kurumu yayınları; 212)‎^[1] (in Turkish), Ankara: Türk Dil Kurumu, 1963–1977
• Nişanyan, Sevan (2002–), “er”, in Nişanyan Sözlük
• Tietze, Andreas (2009), “er”, in Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lügati [Historical and Etymological Dictionary of Turkish] (in Turkish), volume II, Vienna: Österreichische Akademie der Wissenschaften, page 672

Etymology 2

Inherited from Proto-Turkic *ēder (“saddle”); cognate with Azerbaijani yəhər, Bashkir эйәр (eyər), Chuvash йӗнер (jĕner), Kazakh ер (er), Kyrgyz ээр (eer), Turkmen eýer, Uyghur ئىگەر (iger) and Uzbek egar.

Pronunciation

• IPA^(key): /ɛˈjɛr/

Noun

ایر • (eyer) (definite accusative ایری (eyeri), plural ایرلر (eyerler))

1. saddle, a seat for a rider placed on the back of a horse or other animal

Derived terms

• ایر صغراغی (eyer saġraġı)
• ایر قومی (eyer qomı)
• ایر چالمق (eyer çalmaq, “to saddle”)
• ایرلو (eyerlü, “saddled”)
• ایرنه طولو طورمق (eyerine ṭolu ṭurmaq, “to be bigger”)

Descendants

• Azerbaijani: yəhər
• Gagauz: er
• Ottoman Turkish: ایر (eyer), اگر (eğer)
  • Turkish: eyer
  • → Armenian: էյէր (ēyēr), ա̈յա̈ր (äyär), էկէռ (ēkēṙ)

Further reading

• Kanar, Mehmet (2018), “eyer”, in Eski Anadolu Türkçesi Sözlüğü [Old Anatolian Turkish Dictionary] (in Turkish), 2nd edition, Istanbul: Say Yayınları, page 266
• XIII. Yüzyılından Beri Türkiye Türkçesiyle Yazılmış Kitaplarından Toplanan Tanıklarıyle Tarama Sözlüğü (Türk Dil Kurumu yayınları; 212)‎^[2] (in Turkish), volume III, Ankara: Türk Dil Kurumu, 1967, page 1581
• Nişanyan, Sevan (2002–), “eyer”, in Nişanyan Sözlük

Etymology 3

Proto-Turkic *yïr (“song”); cognate with Bashkir йыр (yır), Chuvash юрӑ (jură), Kazakh жыр (jyr), Kyrgyz ыр (ır), Salar yür, Tatar җыр (cır) and Yakut ырыа (ïrïa).

Alternative forms

• ار (ır), یر (yır)

Pronunciation

• IPA^(key): /ɯr/

Noun

ایر • (ır) (definite accusative ایری (ırı), plural ایرلر (ırlar))

1. song, tune, a musical composition with lyrics for voice

Derived terms

• ارسوزین (ırsuzın, “silently”)
• ایرلاتمق (ırlatmaq, “to make or let sing”)
• ایرلاشمق (ırlaşmaq, “to sing to each other”)
• ایرلاغن (ırlaġan, “singer”)
• ایرلامق (ırlamaq, “to sing”)
• ایرلایجی (ırlayıcı, “one who abitually sings”)

Descendants

• Ottoman Turkish: ایر (ır)
  • Turkish: ır

Further reading

• Kanar, Mehmet (2018), Eski Anadolu Türkçesi Sözlüğü [Old Anatolian Turkish Dictionary] (in Turkish), 2nd edition, Istanbul: Say Yayınları, page 354
• “ır”, in XIII. Yüzyılından Beri Türkiye Türkçesiyle Yazılmış Kitaplarından Toplanan Tanıklarıyle Tarama Sözlüğü (Türk Dil Kurumu yayınları; 212)‎^[3] (in Turkish), volume III, Ankara: Türk Dil Kurumu, 1967, pages 1952-19526

Etymology 4

See the etymology of the corresponding lemma form.

Verb

ایر • (ẹr)

1. second-person singular imperative of ایرمك (ẹrmek, “to reach”)

Ottoman Turkish

ایر

Etymology 1

Inherited from Old Anatolian Turkish ایر (eyer) from Proto-Turkic *ēder (“saddle”); cognate with Azerbaijani yəhər, Bashkir эйәр (eyər), Chuvash йӗнер (jĕner), Kazakh ер (er), Kyrgyz ээр (eer), Turkmen eýer, Uyghur ئىگەر (iger) and Uzbek egar.

Alternative forms

• اگر (eğer)

Noun

ایر • (eyer)

1. saddle, a seat for a rider placed on the back of a horse or other animal

   Synonyms: زین (zin), سرج (serc)

Derived terms

• ایر اورمق (eyer urmak, “to put on a saddle”)
• ایر قاشی (eyer kaşı, “bow of a saddle”)
• ایر قالتاغی (eyer kaltağı, “tree of a saddle”)
• ایرجی (eyerci, “saddler”)
• ایرلتمك (eyerletmek, “to make or let be saddled”)
• ایرلمك (eyerlemek, “to saddle”)
• ایرلنمك (eyerlenmek, “to be saddled”)
• ایرلو (eyerli, “saddled”)

Descendants

• Turkish: eyer
• → Armenian: էյէր (ēyēr), ա̈յա̈ր (äyär), էկէռ (ēkēṙ)

Further reading

click to expand

• Çağbayır, Yaşar (2007), “eyer”, in Ötüken Türkçe Sözlük (in Turkish), volume 1, Istanbul: Ötüken Neşriyat, page 1526
• Hindoglu, Artin (1838), “ایر”, in Hazine-i lûgat ou dictionnaire abrégé turc-français‎^[4], Vienna: F. Beck, page 92b
• Kélékian, Diran (1911), “ایر”, in Dictionnaire turc-français‎^[5] (in French), Constantinople: Mihran, page 215
• Meninski, Franciszek à Mesgnien (1687), “Ephippium”, in Complementum thesauri linguarum orientalium, seu onomasticum latino-turcico-arabico-persicum, simul idem index verborum lexici turcico-arabico-persici, quod latinâ, germanicâ, aliarumque linguarum adjectâ nomenclatione nuper in lucem editum‎^[6], Vienna, column 469
• Meninski, Franciszek à Mesgnien (1680), “ایر”, in Thesaurus linguarum orientalium, Turcicae, Arabicae, Persicae, praecipuas earum opes à Turcis peculiariter usurpatas continens, nimirum Lexicon Turkico-Arabico-Persicum‎^[7], Vienna, column 589
• Nişanyan, Sevan (2002–), “eyer”, in Nişanyan Sözlük
• Redhouse, James W. (1890), “ایر”, in A Turkish and English Lexicon‎^[8], Constantinople: A. H. Boyajian, page 292

Etymology 2

Inherited from Old Anatolian Turkish ایر (ır), from Proto-Turkic *yïr (“song”); cognate with Bashkir йыр (yır), Chuvash юрӑ (jură), Kazakh жыр (jyr), Kyrgyz ыр (ır), Salar yür, Tatar җыр (cır) and Yakut ырыа (ïrïa).

Alternative forms

• ار (ır), ییر (yır)

Noun

ایر • (ır)

1. song, tune, a musical composition with lyrics for voice

   Synonyms: آهنگ (aheng), اغنیه (uğniye), سرود (surud), شرقی (şarkı)

Derived terms

• ایرلاتمق (ırlatmak, “to make or let sing”)
• ایرلامق (ırlamak, “to sing”)
• ایرلایجی (ırlayıcı, “one who abitually sings”)
• ایرلایش (ırlayış, “mode of singing”)

Descendants

• Turkish: ır

Further reading

click to expand

• Çağbayır, Yaşar (2007), “yır1”, in Ötüken Türkçe Sözlük (in Turkish), volume 1, Istanbul: Ötüken Neşriyat, page 5327
• Hindoglu, Artin (1838), “ار”, in Hazine-i lûgat ou dictionnaire abrégé turc-français‎^[9], Vienna: F. Beck, page 19a
• Kélékian, Diran (1911), “ایر”, in Dictionnaire turc-français‎^[10] (in French), Constantinople: Mihran, page 215
• Meninski, Franciszek à Mesgnien (1687), “Cantus”, in Complementum thesauri linguarum orientalium, seu onomasticum latino-turcico-arabico-persicum, simul idem index verborum lexici turcico-arabico-persici, quod latinâ, germanicâ, aliarumque linguarum adjectâ nomenclatione nuper in lucem editum‎^[11], Vienna, column 144
• Meninski, Franciszek à Mesgnien (1680), “ایر”, in Thesaurus linguarum orientalium, Turcicae, Arabicae, Persicae, praecipuas earum opes à Turcis peculiariter usurpatas continens, nimirum Lexicon Turkico-Arabico-Persicum‎^[12], Vienna, column 589
• Nişanyan, Sevan (2002–), “yır”, in Nişanyan Sözlük
• Redhouse, James W. (1890), “ایر”, in A Turkish and English Lexicon‎^[13], Constantinople: A. H. Boyajian, page 292

Persian

Etymology

From 𐭠𐭩𐭫 (ēr-, “Iranian”).

Adjective

ایر • (ir)

1. noble
2. Iranian