rozumieć

Old Polish

Alternative forms

• rozmieć

Etymology

Etymology tree

Proto-Slavic *orz-

Proto-Indo-European *h₂ew-

Proto-Indo-European *h₂ew-m-o-der.

Proto-Balto-Slavic *aum-

Proto-Slavic *umъ

Proto-Indo-European *-éh₁ti

Proto-Balto-Slavic *-ḗˀtei

Proto-Slavic *-ěti

Proto-Slavic *uměti

Proto-Slavic *orzuměti

Old Polish rozumieć

Inherited from Proto-Slavic *orzuměti. First attested in 1395. By surface analysis, roz- +‎ umieć.

Pronunciation

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /rɔzumʲɛ(ː)t͡ɕʲ/
• IPA^(key): (15^th CE) /rɔzumʲɛt͡ɕʲ/, /rɔzumʲet͡ɕʲ/

Verb

rozumieć impf (perfective porozumieć or zrozumieć or urozumieć)

1. (attested in Greater Poland, Lesser Poland, Masovia) to understand (to grasp a concept fully in one's mind) [with dative; or with na (+ accusative); or with w (+ locative)]
   • 1959 [1395], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 187, Poznań:

     Rzecli gednacze pana Hinczkoui: Mi ne roszumemi po nemeczszku

     [Rzekli jednacze pana Hinczkowi: my nie rozumiemy po niemiecsku]

   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 2, 10, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     A iusz, crolowe, rozumeyce (intelligite), nauczce se, czso sødzice zemø

     [A już, krolowie, rozumiejcie (intelligite), nauczcie sie, cso sądzicie ziemię!]

   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 49, 23, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Rozumeycze temu (intelligite haec), gisz zapominacze boga

     [Rozumiejcie temu (intelligite haec), jiż zapominacie Boga]

   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 40, 1, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Blogoslawoni, iensze rozume na potrzebuiøczego y vbogego (qui intelligit super egenum et pauperem)

     [Błogosławiony, jenże rozumie na potrzebująjącego i ubogiego (qui intelligit super egenum et pauperem)]

   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 72, 17, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Alisz wnidø w swøtoscz boszø y rozumecz bødø w posladco[ch] gich (donec... intelligam in novissimis eorum)

     [Aliż wnidę w świątość bożą i rozumieć będę w pośladko[ch] jich (donec... intelligam in novissimis eorum)]

   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 118, 99, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Rosvmal gesm (intellexi), esze kazanya twoya mysl moya gest

     [Rozumiał jeśm (intellexi), eże kazania twoja myśl moja jest]

   • Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎^{transliteration, transcription}, Krakow, page 179a:

     Napirsuecz tho vy macze rosumecz, yse ktoricz gest poczøtek gego svøtego miloserdza bil

     [Napirzweć to wy macie rozumieć, iże ktoryć jest początek jego świętego miłosierdzia był]

   • 1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią]‎^[2], Mierzeniec, Płock, line 257:

     Othosz, mystrzv, barszo glupy, nye rosvmyesz o they kupy

     [Otoś, mistrzu, barzo głupi, nie rozumiesz o tej kupi!]

2. (attested in Lesser Poland) to notice, to not overlook or neglect
   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 54, 1, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Ne wzgardzay prosbø moiø, rozumey mene y wisluszay me (intende mihi et exaudi me)!

     [Nie wzgardzaj prośbą moją, rozumiej mienie i wysłuszaj mie (intende mihi et exaudi me)!]

3. (attested in Lesser Poland) to consider, to see as, to be of the opinion, to think, to judge
   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, number Ath 26, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Ktosz chcze przeto zbawon bycz, tako o troyczy rozvmey (ita de trinitate sentiat)

     [Ktoż chce przeto zbawion być, tako o Trojcy rozumiej (ita de Trinitate sentiat)]

4. (reflexive with się) to be had in mind, to be interpreted
   • 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski‎^{scan transliteration, transcription}, number 118 arg. 7, Greater Poland:

     Przes to sze rozumye (intelligitur) wyelyka myloszcz

     [Przez to sie rozumie (intelligitur) wielika miłość]

5. (reflexive with się, attested in Greater Poland) to concern, to be about [with o (+ accusative)]
   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[3], page 530:

     Alye to pyczye nye rozvmye szye o iego svyąte krvy

     [Ale to picie nie rozumie sie o jego święte krwi]

6. (reflexive with się) to know one's way around something, to know something very well [with na (+ locative)]
   • 1880-1894 [Middle of the fifteenth century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎^[4], volume V, page 265:

     Magus... dicitur sapiens, et maxime, qui astrorum cursus sciens a nawyączey then, ysz sze na gwyasdach rosumye

     [Magus... dicitur sapiens, et maxime, qui astrorum cursus sciens a nawięcej ten, iż sie na gwiazdach rozumie]

Particle

rozumieć

1. (attested in Masovia) that is, i.e.
   • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 15:

     Iako ktho swyeczą przy zwadze w noczi zagassi, a za thym kogo vranyą, ma rannemv o rani bicz skazan, tho rozwmyecz, gdi nye wyedzą tego, yest gen go ranyl

     [Jako kto świecę przy zwadzie w nocy zagasi a zatym kogo uranią, ma rannemu o rany być skazan, to rozumieć, gdy nie wiedzą tego, jen jest go ranił]

Derived terms

noun

• rozumienie

verbs

• dorozumieć impf
• wzrozumieć pf

Related terms

adjectives

• nierozumny
• przezrozumny
• rozumny

adverbs

• nierozumnie
• rozumnie

nouns

• niedorozumienie
• nieporozumność
• nierozumność
• porozumienie
• rozum
• rozumek
• rozumność
• urozumienie
• zrozumianie
• zrozumienie

verbs

• umieć impf

Descendants

• Polish: rozumieć, rozmieć (Middle Polish)
• Silesian: rozumieć

References

• Boryś, Wiesław (2005), “rozumieć”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “rozumieć”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “rozumieć, rozmieć, rozumieć się”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

Polish

Alternative forms

• rozmieć (Middle Polish)

Etymology

Etymology tree

Proto-Slavic *orz-

Proto-Indo-European *h₂ew-

Proto-Indo-European *h₂ew-m-o-der.

Proto-Balto-Slavic *aum-

Proto-Slavic *umъ

Proto-Indo-European *-éh₁ti

Proto-Balto-Slavic *-ḗˀtei

Proto-Slavic *-ěti

Proto-Slavic *uměti

Proto-Slavic *orzuměti

Old Polish rozumieć

Polish rozumieć

Inherited from Old Polish rozumieć. By surface analysis, roz- +‎ umieć.

Pronunciation

 

• IPA^(key): /rɔˈzu.mjɛt͡ɕ/

• (Middle Polish) IPA^(key): /rɔˈzu.mjɛt͡ɕ/, /rɔˈzu.mjet͡ɕ/

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -umjɛt͡ɕ
• Syllabification: ro‧zu‧mieć

Verb

rozumieć impf (perfective zrozumieć)

1. (ambitransitive) to understand (to grasp a concept fully in one's mind)

   Synonyms: chwytać, czaić, jarzyć, łapać, kapować, kojarzyć, kontaktować, kumać, obczajać, pojmować, trybić, załapywać, zaskakiwać

   O, to rozumiem... ― Oh, I see...

2. (transitive) to understand (to assign a particular meaning to something)
3. (transitive) to understand (to empathize with someone or something)

   Synonym: wczuwać się

4. (intransitive, when directed at the listener as a question) used to emphasize a message; understand

   Chcę żeby ten pokój był sprzątany, rozumiesz? ― I want this room to be cleaned, understand?

5. (intransitive, when directed at the listener as a statement) used to grab the listeners attention; see

   Przyszedł nowy uczeń, rozumiesz, który był wyższy od innych. ― A new student came, you see, that was taller than the others

6. (intransitive) used when the speaker feels their previous statement was strange; see
7. (transitive) to realize (to begin to understand)

   Synonym: zdawać sobie sprawę

8. (reflexive with się) to understand each other [with z (+ instrumental) ‘with whom’]
9. (reflexive with się) to be understood

Verb

rozumieć impf

1. (transitive) to understand, to comprehend (to be able to understand a written or spoken language)
2. (intransitive, obsolete) to think, to be of the opinion, to suppose, to consider
3. (transitive, Middle Polish) to keep someone in mind, to have an eye on

   Synonym: mieć na uwadze

4. (transitive, Middle Polish) The meaning of this term is uncertain.
   • 1564, J. Mączyński, Lexicon‎^[5], page 10c:

     Animadverto, Baczę. Rozumiem.

     [Animadverto, Baczę. Rozumiem.]

   • 1564, J. Mączyński, Lexicon‎^[6], page 32a:

     Calleo per Metaph. significat/ Rozumiem Wyem dobrze/ Vmiem

     [Calleo per Metaph. significat/ Rozumiem Wiem dobrze/ Umiem]

   • 1564, J. Mączyński, Lexicon‎^[7], page 446b:

     Rem tenes, Rozumieſz.

     [Rem tenes, Rozumiesz.]

   • 1588, A. Calepinus, Dictionarium decem linguarum‎^[8], page 232b:

     Concipio – Poimuię, poczinąm, rozumiem.

     [Concipio – Poimuię, poczinąm, rozumiem.]

5. (transitive, Middle Polish) The meaning of this term is uncertain.
   • 1588, Acta primi regiminis Sigismundi III‎^[9], page 90:

     Powiedział ze tak rozumiał iz Rpta rozumiała reformationem

     [Powiedział że tak rozumiał iż Rpta rozumiała reformationem]

6. (reflexive with się, colloquial, dated) to know one's way around something, to know something very well [with na (+ locative) ‘around something’]

   Synonym: znać się

Conjugation

Conjugation of rozumieć impf

	person	singular			plural
		masculine	feminine	neuter	virile	nonvirile
infinitive		rozumieć
present tense	1st	rozumiem			rozumiemy
	2nd	rozumiesz			rozumiecie
	3rd	rozumie			rozumieją
	impersonal	rozumie się
past tense	1st	rozumiałem, -(e)m rozumiał	rozumiałam, -(e)m rozumiała	rozumiałom, -(e)m rozumiało	rozumieliśmy, -(e)śmy rozumieli	rozumiałyśmy, -(e)śmy rozumiały
	2nd	rozumiałeś, -(e)ś rozumiał	rozumiałaś, -(e)ś rozumiała	rozumiałoś, -(e)ś rozumiało	rozumieliście, -(e)ście rozumieli	rozumiałyście, -(e)ście rozumiały
	3rd	rozumiał	rozumiała	rozumiało	rozumieli	rozumiały
	impersonal	rozumiano
future tense	1st	będę rozumiał, będę rozumieć	będę rozumiała, będę rozumieć	będę rozumiało, będę rozumieć	będziemy rozumieli, będziemy rozumieć	będziemy rozumiały, będziemy rozumieć
	2nd	będziesz rozumiał, będziesz rozumieć	będziesz rozumiała, będziesz rozumieć	będziesz rozumiało, będziesz rozumieć	będziecie rozumieli, będziecie rozumieć	będziecie rozumiały, będziecie rozumieć
	3rd	będzie rozumiał, będzie rozumieć	będzie rozumiała, będzie rozumieć	będzie rozumiało, będzie rozumieć	będą rozumieli, będą rozumieć	będą rozumiały, będą rozumieć
	impersonal	będzie rozumieć się
conditional	1st	rozumiałbym, bym rozumiał	rozumiałabym, bym rozumiała	rozumiałobym, bym rozumiało	rozumielibyśmy, byśmy rozumieli	rozumiałybyśmy, byśmy rozumiały
	2nd	rozumiałbyś, byś rozumiał	rozumiałabyś, byś rozumiała	rozumiałobyś, byś rozumiało	rozumielibyście, byście rozumieli	rozumiałybyście, byście rozumiały
	3rd	rozumiałby, by rozumiał	rozumiałaby, by rozumiała	rozumiałoby, by rozumiało	rozumieliby, by rozumieli	rozumiałyby, by rozumiały
	impersonal	rozumiano by
imperative	1st	niech rozumiem			rozumiejmy
	2nd	rozumiej			rozumiejcie
	3rd	niech rozumie			niech rozumieją
active adjectival participle		rozumiejący	rozumiejąca	rozumiejące	rozumiejący	rozumiejące
passive adjectival participle		rozumiany	rozumiana	rozumiane	rozumiani	rozumiane
contemporary adverbial participle		rozumiejąc
verbal noun		rozumienie

Derived terms

noun

• rozumienie

particle

• ma się rozumieć

verbs

• rozumieć się samo przez się impf

verbs

• dorozumieć pf, dorozumiewać impf
• porozumieć pf, porozumiewać impf
• wyrozumieć pf, wyrozumiewać impf
• zrozumieć pf, zrozumiewać impf

Related terms

adjectives

• bezrozumny
• rozumny
• zrozumiały

adverb

• bezrozumnie

noun

• bezrozum
• bezrozumność
• rozum

verbs

• rozumować impf

Trivia

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), rozumieć is one of the most used words in Polish, appearing 12 times in scientific texts, 2 times in news, 20 times in essays, 41 times in fiction, and 143 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 218 times, making it the 255th most common word in a corpus of 500,000 words.

Further reading

• rozumieć in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
• rozumieć in Polish dictionaries at PWN
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “rozumieć”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “rozumieć się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• “ROZUMIEĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 03.02.2015
• “ROZUMIEĆ%20SIĘ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 05.02.2009
• Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “rozumieć”, in Słownik języka polskiego
• Aleksander Zdanowicz (1861), “rozumieć”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
• J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1912), “rozumieć”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 5, Warsaw, page 721
• rozumieć in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego

Silesian

Etymology

Etymology tree

Proto-Slavic *orz-

Proto-Indo-European *h₂ew-

Proto-Indo-European *h₂ew-m-o-der.

Proto-Balto-Slavic *aum-

Proto-Slavic *umъ

Proto-Indo-European *-éh₁ti

Proto-Balto-Slavic *-ḗˀtei

Proto-Slavic *-ěti

Proto-Slavic *uměti

Proto-Slavic *orzuměti

Old Polish rozumieć

Silesian rozumieć

Inherited from Old Polish rozumieć. By surface analysis, roz- +‎ umieć.

Pronunciation

• IPA^(key): /rɔzˈu.mjɛt͡ɕ/

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -umjɛt͡ɕ
• Syllabification: roz‧u‧mieć

Verb

rozumieć impf (perfective zrozumieć)

1. (transitive) to understand (to grasp a concept fully in one's mind)

Conjugation

This verb needs an inflection-table template.

Further reading

• rozumieć in silling.org