çəkmək

See also: cekmek and çekmek

Azerbaijani

Other scripts

Cyrillic		чәкмәк
Arabic		چکمک

Etymology

Inherited from Proto-Turkic *ček- (“to draw, pull”). Cognate with Crimean Tatar çekmek, Gagauz çekmää, Salar çik, Turkish çekmek and Turkmen çekmek. Compare also Chuvash шак (šak, “red lace applique on the back of a women's shirt”).

Pronunciation

• IPA^(key): [t͡ʃæcˈmæc], [t͡ʃæcˈmæj]
• IPA^(key): [t͡sæcˈmæc], [t͡sæcˈmæj]
• (Tabriz) IPA^(key): [t͡sæhˈmɑχ]

• Audio:

  (file)

• Hyphenation: çək‧mək

Verb

çəkmək

1. to pull (transitive)
   1. to move by pulling (especially short distance)

      Gəl bu masanı pəncərəyə doğru çəkək, mane olmasın!

      Let's move the table towards the window, so it's not in the way.

   2. to pull or win someone over (to their side)

      Əlbətdə onlar çalışacaqlar ki bizi öz tərəflərinə çəksinlər!

      Of course they are going to try to pull us over to their side!

   3. to draw, haul, drag, tug

      Synonyms: (by yanking) dartmaq, (by applying force also towards the surface) sürümək

2. to move (troops)
   1. to withdraw, to pull out [with ablative]
      • 2009 February 2, Azərfoto İnformasiya Agentliyi‎^[1]:

        Obama Iraqdan qoşunları çəkmək istəyir.

        Obama wants to pull out troops from Iraq.

      Synonyms: geri çəkmək, çıxarmaq

   2. to send or move (troops) [with dative]
      • 2021 September 30, aqreqator.az‎^[2]:

        Tacikistan və Əfqanıstan qoşunlarını sərhədə çəkir.

        Tajikistan and Afghanistan are moving [their] troops to the border.

3. (transitive) lay, construct, build, install (a road, a pipe, a wire etc.)

   Kəndimizə işıq və yol çəkiblər, ancaq qaz hələ çəkməyiblər

   They have drawn electricity and laid a road to our village, but they haven't constructed a gas [pipe] yet.

   Neft kəməri çəkmək ― To construct an oil pipe

   Asfalt çəkmək ― To lay concrete

   Bağın ətrafına hasar çəkmək. ― To build a fence around the garden.

   Synonyms: tikmək, düzəltmək

4. (transitive) to smoke
   • 2010 March 5, Musavat.com‎^[3]:

     Tələbə olanda hamı siqaret çəkirdi deyə, mən də çəkdim.

     When I was a student, I picked up smoking because everyone else was smoking.

   Kişi gündə bir qutu siqaret çəkirdi, yazıq tez öldü ― The man smoked one packet of cigarettes a day; he died too soon, poor thing.

   Qəlyan/çubuq çəkmək ― To smoke waterpipe/pipe.

5. (transitive) to attract, draw

   diqqət çəkmək ― to draw attention

   Synonym: cəlb etmək

6. (figuratively, transitive) to occupy, interest, engross
   • 2014 February 27, Namiq Hüseynli, Azadlıq Radiosu‎^[4]:

     -Yaxın zamanlarda hekayələr, yaxud roman kitabı buraxmaq planın varmı? Səni daha çox hansı mövzu çəkir?

     Are you planning on a new book of short stories or a novel? Which topic occupies you most?

7. (transitive) to grind, mill
8. (transitive) to close, shut
   • 2017 May 31, Məlahət Rzayeva, Şərq‎^[5], archived from the original on 17 June 2017:

     Zəif nəticə göstərənlərə məktəbin qapısı göstərilir - çıx, ardınca qapını çək.

     To those who under-perform, they point towards the school's door – get out and shut the door after yourself.

   Synonyms: bağlamaq, örtmək

9. (transitive) to suck up, absorb
   • 2016 June 16, Nazilə Xaqani, İnter.az‎^[6]:

     Yaşıl damlar yalnız möhtəşəm görünməklə kifayətlənmir, eyni zamanda istilik izolyasiyası edir, yağış suyunu çəkir və enerjiyə qənaət edir

     Green roofs do not only provide a magnificent view, at the same time they also isolate warmth, suck up rain water and conserve energy.

11. (transitive) to bear, endure, suffer, brook, undergo

    çətinliklər çəkmək ― to experience difficulties

    zərər çəkmək ― to suffer damage

    diş ağrısı çəkmək ― to suffer from tooth pain

    xəcalət çəkmək ― to be ashamed, to suffer from embarrassment

    Mən həyatımda çox ürək ağrısı çəkməli oldum ― I had to endure a lot of heartache in my life.

12. to depict (transitive)
    1. to draw (to sketch; depict with lines)
       • 2014, Rafael Qəribov, “Dost Sözü”, in Afaq Şıxlı, edited by Elman Tovuz, Yeddidən biri. Bədii tərcümələr., Baku: Adiloğlu, page 18:

         Şair Afaqla tərcüməçi Afaq arasında xətt çəkmək çətindir.

         It is difficult to draw a line between the poet Afaq and the translator Afaq.

       Synonym: cızmaq

    2. to draw (picture or painting), paint

       şəkil çəkmək ― to draw

       Rəssam bu şəkili bir il ərzində çəkirdi ― The artist was painting this picture for a year

    3. to shoot (film, movie, etc.)

       Bu yaxınlarda bu barədə çox maraqlı bir film çəkiblər. ― A very interesting film was shot about this recently.

    4. to take (photograph, picture, etc)

       Telefonum bir az köhnədir, yaxşı şəkil çəkmir. ― My phone is a little old; it doesn't take good photos.

13. (intransitive) to last, take time

    Otuzdurduğum pulun hesabıma keçməsi nə qədər çəkər? ― How long will it take till the money I deposited reaches my account?

    Bu xoşbəxtlik nə qədər çəkər? ― How long will this happiness last?

14. (transitive) to weigh (to determine the weight of an object) or to portion out a certain mass of smth.
    • 1987 February 14, Fazil Sənan, Bazarda‎^[7], page 180; republished as Ölümə Ərizə, Baku, 2012:

      Qardaş, yeddi kilo kartof çək.

      Brother, weigh me seven kilograms of potatoes.

    çamadanı çəkmək (çamadanın çəkisini müəyyən etmək) ― to weigh a suitcase (to determine the weight of a suitcase)

15. (transitive) to slap, to punch, etc. (cannot be used without şillə, qapaz etc. as direct objects)

    şillə çəkmək ― to slap in the face

    şapalaq çəkmək ― to smack

    qapaz çəkmək ― to slap upside the back of the head

    Synonyms: şillələmək, qapazlamaq, şapalaqlamaq

16. (transitive) to apply, lay, put

    Maskanı üzünüzə çəkin, və 15 dəqiqə saxlayın.

    Apply the mask on your face and keep it for 15 minutes.

17. (transitive) to distill

    araq çəkmək ― to distill vodka

18. (intransitive) to take after, resemble (often used with dative of tərəf (“side”))
    • 2016 June 2, Xatirə Qədirli, Axar.az‎^[8]:

      Sərvərin də uşaq ikən musiqi ilə maraqlandığını görüb "ana tərəfə “çəkmisən” deyə zarafat edərmiş.

      When s/he saw that Sərvər was interested in music as a child, she would joke “you have taken after your mother”

    Synonyms: oxşamaq, bənzəmək

19. (transitive, figurative) to be drawn to, to long for, to miss

    Vətən onu çəkir ― He longs for his home country.

20. (transitive) to saw out (planks/boards)

    şalbandan taxta çəkmək ― to saw a log into boards

Conjugation

Conjugation of çəkmək

Positive conjugation subject non-past participle çəkən subject past participle çəkmiş subject future definite participle çəkəcək non-subject future participle (mənim +) çəkəcəyim (sənin +) çəkəcəyin (onun +) çəkəcəyi (bizim +) çəkəcəyimiz (sizin +) çəkəcəyiniz (onların +) çəkəcəyi or çəkəcəkləri non-subject past participle (mənim +) çəkdiyim (sənin +) çəkdiyin (onun +) çəkdiyi (bizim +) çəkdiyimiz (sizin +) çəkdiyiniz (onların +) çəkdiyi or çəkdikləri converb çəkib general temporal participle çəkəndə participle of intensification çəkdikcə specific temporal participle çəkərkən reduplicated participle çəkə-çəkə modal participle çəkərək infinitive çəkmək verbal noun çəkmə singular plural first second third first second third indicative present simple çəkirəm çəkirsən çəkir çəkirik çəkirsiniz çəkirlər perfect 1 çəkmişəm çəkmisən, çəkmişsən* çəkmişdir çəkmişik çəkmisiniz, çəkmişsiniz* çəkmişlər perfect 2 – çəkibsən çəkib(dir) – çəkibsiniz çəkib(dir)lər past simple çəkdim çəkdin çəkdi çəkdik çəkdiniz çəkdilər continuous çəkirdim çəkirdin çəkirdi çəkirdik çəkirdiniz çəkirdilər perfect çəkmişdim çəkmişdin çəkmişdi çəkmişdik çəkmişdiniz çəkmişdilər future definite çəkəcəyəm çəkəcəksən, çəkəssən çəkəcək çəkəcəyik çəkəcəksiniz, çəkəssiz çəkəcəklər indefinite çəkərəm çəkərsən çəkər çəkərik çəkərsiniz çəkərlər future-in-the-past definite çəkəcəkdim çəkəcəkdin çəkəcəkdi çəkəcəkdik çəkəcəkdiniz çəkəcəkdilər indefinite çəkərdim çəkərdin çəkərdi çəkərdik çəkərdiniz çəkərdilər conditional present çəksəm çəksən çəksə çəksək çəksəniz çəksələr past çəksəydim çəksəydin çəksəydi çəksəydik çəksəydiniz çəksəydilər obligational present çəkməliyəm çəkməlisən çəkməlidir çəkməliyik çəkməlisiniz çəkməlidirlər past çəkməliydim çəkməliydin çəkməliydi çəkməliydik çəkməliydiniz çəkməliydilər evidential present çəkirmişəm çəkirmişsən çəkirmiş çəkirmişik çəkirmişsiniz çəkirmişlər past çəkibmişəm çəkibmişsən çəkibmiş çəkibmişik çəkibmişsiniz çəkibmişlər subjunctive çəkəm çəkəsən çəkə çəkək çəkəsiniz çəkələr hortative çəkəsiyəm çəkəsisən çəkəsidir çəkəsiyik çəkəsisiniz çəkəsidirlər imperative çəkim çək çəksin çəkək, çəkəlim* çəkin çəksinlər Negative conjugation subject non-past participle çəkməyən subject past participle çəkməmiş subject future definite participle çəkməyəcək non-subject future participle (mənim +) çəkməyəcəyim (sənin +) çəkməyəcəyin (onun +) çəkməyəcəyi (bizim +) çəkməyəcəyimiz (sizin +) çəkməyəcəyiniz (onların +) çəkməyəcəyi or çəkməyəcəkləri non-subject participle (mənim +) çəkmədiyim (sənin +) çəkmədiyin (onun +) çəkmədiyi (bizim +) çəkmədiyimiz (sizin +) çəkmədiyiniz (onların +) çəkmədiyi or çəkmədikləri converb çəkməyib caritive converb çəkmədən general temporal participle çəkməyəndə participle of intensification çəkmədikcə specific temporal participle çəkməyərkən modal participle çəkməyərək infinitive çəkməmək singular plural first second third first second third indicative present simple çəkmirəm çəkmirsən çəkmir çəkmirik çəkmirsiniz çəkmirlər perfect 1 çəkməmişəm çəkməmisən, çəkməmişsən* çəkməmiş çəkməmişik çəkməmisiniz, çəkməmişsiniz* çəkməmişlər perfect 2 – çəkməyibsən çəkməyib(dir) – çəkməyibsiniz çəkməyib(dir)lər past simple çəkmədim çəkmədin çəkmədi çəkmədik çəkmədiniz çəkmədilər continuous çəkmirdim çəkmirdin çəkmirdi çəkmirdik çəkmirdiniz çəkmirdilər perfect çəkməmişdim çəkməmişdin çəkməmişdi çəkməmişdik çəkməmişdiniz çəkməmişdilər future definite çəkməyəcəyəm çəkməyəcəksən çəkməyəcək çəkməyəcəyik çəkməyəcəksiniz çəkməyəcəklər indefinite çəkmərəm çəkmərsən, çəkməzsən çəkməz çəkmərik çəkmərsiniz, çəkməzsiniz çəkməzlər future-in-the-past definite çəkməyəcəkdim çəkməyəcəkdin çəkməyəcəkdi çəkməyəcəkdik çəkməyəcəkdiniz çəkməyəcəkdilər indefinite çəkməzdim çəkməzdin çəkməzdi çəkməzdik çəkməzdiniz çəkməzdilər conditional present çəkməsəm çəkməsən çəkməsə çəkməsək çəkməsəniz çəkməsələr past çəkməsəydim çəkməsəydin çəkməsəydi çəkməsəydik çəkməsəydiniz çəkməsəydilər obligational present çəkməməliyəm çəkməməlisən çəkməməli çəkməməliyik çəkməməlisiniz çəkməməlilər past çəkməməliydim çəkməməliydin çəkməməliydi çəkməməliydik çəkməməliydiniz çəkməməliydilər evidential present çəkməyirmişəm çəkməyirmişsən çəkməyirmiş çəkməyirmişik çəkməyirmişsiniz çəkməyirmişlər past çəkməyibmişəm çəkməyibmişsən çəkməyibmiş çəkməyibmişik çəkməyibmişsiniz çəkməyibmişlər subjunctive çəkməyəm çəkməyəsən çəkməyə çəkməyək çəkməyəsiniz çəkməyələr hortative çəkməyəsiyəm çəkməyəsisən çəkməyəsi çəkməyəsiyik çəkməyəsisiniz çəkməyəsilər imperative çəkməyim çəkmə çəkməsin çəkməyək çəkməyəlim* çəkməyin çəkməsinlər Negative potential conjugation subject non-past participle çəkəmməyən subject future definite participle çəkəmməyəcəq non-subject participle (mənim +) çəkəmmədiyim (sənin +) çəkəmmədiyin (onun +) çəkəmmədiyi (bizim +) çəkəmmədiyimiz (sizin +) çəkəmmədiyiniz (onların +) çəkəmmədiyi or çəkəmmədikləri converb çəkəmməyib caritive converb çəkəmmədən general temporal participle çəkəmməyəndə participle of intensification çəkəmmədikcə specific temporal participle çəkəmməyərkən modal participle çəkəmməyərək infinitive çəkəmməmək singular plural first second third first second third indicative present simple çəkəmmirəm çəkəmmirsən çəkəmmir çəkəmmirik çəkəmmirsiniz çəkəmmirlər perfect 1 çəkəmməmişəm çəkəmməmisən, çəkəmməmişsən* çəkəmməmişdir çəkəmməmişik çəkəmməmisiniz, çəkəmməmişsiniz* çəkəmməşmilər perfect 2 – çəkəmməyibsən çəkəmməyib(dir) – çəkəmməyibsiniz çəkəmməyib(dir)lər past simple çəkəmmədim çəkəmmədin çəkəmmədi çəkəmmədik çəkəmmədiniz çəkəmmədilər continuous çəkəmmirdim çəkəmmirdin çəkəmmirdi çəkəmmirdik çəkəmmirdiniz çəkəmmirdilir perfect çəkəmməmişdim çəkəmməmişdin çəkəmməmişdi çəkəmməmişdik çəkəmməmişdiniz çəkəmməmişdilər future definite çəkəmməyəcəyəm çəkəmməyəcəksən çəkəmməyəcək çəkəmməyəcəyik çəkəmməyəcəksiniz çəkəmməyəcəklər indefinite çəkəmmərəm çəkəmmərsən, çəkəmməzsən çəkəmməz çəkəmmərik çəkəmmərsiniz, çəkəmməzsiniz çəkəmməzlər future-in-the-past definite çəkəmməyəcəkdim çəkəmməyəcəkdin çəkəmməyəcəkdi çəkəmməyəcəkdik çəkəmməyəcəkdiniz çəkəmməyəcəkdilər indefinite çəkəmməzdim çəkəmməzdin çəkəmməzdi çəkəmməzdik çəkəmməzdiniz çəkəmməzdilər conditional present çəkəmməsəm çəkəmməsən çəkəmməsə çəkəmməsək çəkəmməsəniz çəkəmməsələr past çəkəmməsəydim çəkəmməsəydin çəkəmməsəydi çəkəmməsəydik çəkəmməsəydiniz çəkəmməsəydilər subjunctive çəkəmməyəm çəkəmməyəsən çəkəmməyə çəkəmməyək çəkəmməyəsiniz çəkəmməyələr imperative çəkəmməyim çəkəmmə çəkəmməsin çəkəmməyək çəkəmməyin çəkəmməsinlər

* dated or highly formal

Derived terms

• çəkdirmək
• çəki (“weight”)
• çəkiliş (“shooting, filming”)
• çəkilmək (“to retreat”)
• çəkilmək
• çəkinmək
• xətçəkən (“ruler”)

Derived compound verbs

• ad çəkmək (“to mention”)
• baş çəkmək (“to visit”)
• cəza çəkmək (“to serve a punishment”)
• dərd çəkmək (“to worry; to grieve, sorrow”)
• əl çəkmək (“to let alone”)
• əzab çəkmək (“to suffer”)
• əziyyət çəkmək (“to suffer”)
• gözünü çəkmək
• imtahana çəkmək (“to test”)
• könlü çəkmək
• qol çəkmək (“to sign”)
• meyli çəkmək
• nəfsi çəkmək
• sınağa çəkmək (“to test”)
• zəhmət çəkmək (“work hard”)

Phrases

• biri suya çəkir, biri quruya
• əlindən gələni beş qaba çək

Further reading

• Orucov, Əliheydər, editor (2006), “çəkmək”, in Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti [Explanatory Dictionary of the Azerbaijani Language]‎^[9] (in Azerbaijani), 2nd edition, volume 1, Baku: Şərq-Qərb, pages 462-463

Khalaj

Perso-Arabic		چَکمَک

Etymology

Cognate with Azerbaijani çəkmək, Turkish çekmek.

Pronunciation

• (Xarrâbî) IPA^(key): [t͡ʃækˈmæk]

Verb

çəkmək (third-person singular aorist çəkər, second person singular imperative çəki)

1. to pull

Conjugation

Conjugation of çəkmək [thematic vowel -V², imperative -V¹]

Positive
infinitive			çəkmək
verbal noun			çəkmə
verbal adverb			çəkdü
repeated verbal adverb			çəkə
impersonal participle			çəkgülü, çəkən
personal participle			çəkdük
perfective participle			çəkmüş
necessitative participle			çəkgülük, çəkməlüg, çəkməlü
optative / imprecative participle			çəkgür
			singular			plural
			1st person	2nd person	3rd person	1st person	2nd person	3rd person
			mən	sən	ô	biz	siz	ullar
indicative	aorist	simple	çəkəm	çəkəñ	çəkər	çəkəmüz	çəkəñüz	çəkələr
		aorist past / past imperfect	çəkər-ərtüm	çəkər-ərtü̂ñ	çəkər-ərti	çəkər-ərtük	çəkər-ərtüñüz	çəkər-ərtilər
		perfect continuous	çəkər-əmüşəm	çəkər-əmüşəñ	çəkər-əmüş	çəkər-əmüşək	çəkər-əmüşəñüz	çəkər-əmüşəllər
	present	simple	çəkəyôrım	çəkəyôrııñ	çəkəyôr, çəkəyôrı	çəkəyôrıq	çəkəyôrıñız	çəkəyullar
		past progressive	çəkəyôr-artım	çəkəyôr-artııñ	çəkəyôr-artı	çəkəyôr-artıq	çəkəyôr-artıñız	çəkəyôr-aortılar
		perfect progressive	çəkəyôr-amışam	çəkəyôr-amışañ	çəkəyôr-amış	çəkəyôr-amışaq	çəkəyôr-amışañız	çəkəyôr-amışallar
	past	form 1	çəkdüm	çəkdü̂ñ	çəkdi	çəkdük	çəkdüñüz	çəkdilər
		form 2	çəkitüm, çəktüm	çəkitü̂ñ, çəktü̂ñ	çəkiti, çəkti	çəkitük, çəktük	çəkitüñüz, çəktüñüz	çəkitilər, çəktilər
	perfect	simple	çəkmüşəm	çəkmüşəñ	çəkmüş	çəkmüşək	çəkmüşəñüz	çəkmüşəllər
		pluperfect	çəkmüş-ərtüm	çəkmüş-ərtü̂ñ	çəkmüş-ərti	çəkmüş-ərtük	çəkmüş-ərtüñüz	çəkmüş-ərtilər
		perfect pluperfect	çəkmüş-əmüşəm	çəkmüş-əmüşəñ	çəkmüş-əmüş	çəkmüş-əmüşək	çəkmüş-əmüşəñüz	çəkmüş-əmüşəllər
conditional			çəksəm	çəksəñ	çəksə	çəksək	çəksəñüz	çəksələr
intentional			çəkigəm, çəkgəm	çəkigəñ, çəkgəñ	çəkigə, çəkgə	çəkigək, çəkgək	çəkigəñüz, çəkgəñüz	çəkigələr, çəkgələr
imperative			çəkidüm, çəkdüm	çəki, çək	çəkitə, çəktə	çəkidük, çəkdük	çəkidü̂ñ, çəkdü̂ñ	çəkitələr, çəktələr
Negative
infinitive			çəkməmək
			singular			plural
			1st person	2nd person	3rd person	1st person	2nd person	3rd person
			mən	sən	ô	biz	siz	ullar
indicative	aorist	simple	çəkməm	çəkməñ	çəkməz	çəkməmüz	çəkməñüz	çəkməzlər
		aorist past / past imperfect	çəkməz-ərtüm	çəkməz-ərtü̂ñ	çəkməz-ərti	çəkməz-ərtük	çəkməz-ərtüñüz	çəkməz-ərtilər
		perfect continuous	çəkməz-əmüşəm	çəkməz-əmüşəñ	çəkməz-əmüş	çəkməz-əmüşək	çəkməz-əmüşəñüz	çəkməz-əmüşəllər
	present	simple	çəkməyôrım	çəkməyôrııñ	çəkməyôr, çəkməyôrı	çəkməyôrıq	çəkməyôrıñız	çəkməyullar
		past progressive	çəkməyôr-artım	çəkməyôr-artııñ	çəkməyôr-artı	çəkməyôr-artıq	çəkməyôr-artıñız	çəkməyôr-artılar
		perfect progressive	çəkməyôr-amışam	çəkməyôr-amışañ	çəkməyôr-amış	çəkməyôr-amışaq	çəkməyôr-amışañız	çəkməyôr-amışallar
	past		çəkmədüm	çəkmədü̂ñ	çəkmədi	çəkmədük	çəkmədüñüz	çəkmədilər
	perfect	basic	çəkmədükəm	çəkmədükəñ	çəkmədük	çəkmədükək	çəkmədükəñüz	çəkmədükəllər
		pluperfect	çəkmədük-ərtüm	çəkmədük-ərtü̂ñ	çəkmədük-ərti	çəkmədük-ərtük	çəkmədük-ərtüñüz	çəkmədük-ərtilər
		perfect pluperfect	çəkmədük-əmüşəm	çəkmədük-əmüşəñ	çəkmədük-əmüş	çəkmədük-əmüşək	çəkmədük-əmüşəñüz	çəkmədük-əmüşəllər
conditional			çəkməsəm	çəkməsəñ	çəkməsə	çəkməsək	çəkməsəñüz	çəkməsələr
intentional			çəkməgəm	çəkməgəñ	çəkməgə	çəkməgək	çəkməgəñüz	çəkməgələr
imperative			çəkmədüm	çəkmə	çəkmətə	çəkmədük	çəkmədü̂ñ	çəkmətələr

Derived terms

• nəfəs çəkmək (“to breathe”)

References

• Doerfer, Gerhard (1980), Wörterbuch des Chaladsch (Dialekt von Charrab) [Khalaj dictionary] (in German), Budapest: Akadémiai Kiadó