Jump to content

nosić

From Wiktionary, the free dictionary
See also: nosič and nosíc

Old Polish

[edit]

Etymology

[edit]

    Inherited from Proto-Slavic *nosìti. First attested in the 14th century.

    Pronunciation

    [edit]
    • IPA(key): (10th–15th CE) /nɔɕit͡ɕʲ/
    • IPA(key): (15th CE) /nɔɕit͡ɕʲ/

    Verb

    [edit]

    nosić impf (indeterminate, imperfective determinate nieść)

    1. (transitive, attested in Lesser Poland, Greater Poland) to carry (to lift (something) and take it to another place; to transport (something) by lifting)
      • 1451-1455, Legenda o świętym Aleksym[1], line 90:
        Nabral szobye szrebra, szlotha doszicz, czo go mogl pyechotą noszycz
        [Nabrał sobie śrebra, złota dosyć, co go mógł piechotą nosić]
      • 1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration, transcription, 14, 28:
        Gdisz chodzil krol do domu boszego, noszily (portabant) ge cy, gysz myely vrzød naprzod chodzicz
        [Gdyż chodził krol do domu bożego, nosili (portabant) je ci, jiż mieli urząd naprzód chodzić]
      • 1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności[2], [3], [4], volume XVI, page 334:
        Noszon byvam ducor
        [Noszon bywam ducor]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, number Moys 15, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Noszyl ges gy (portasti eum Ex 15, 13) w moczy twogey kv przebytkv swøtemv twemv
        [Nosił jeś ji (portasti eum Ex 15, 13) w mocy twojej ku przebytku świętemu twemu]
      • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 17r:
        Baiulare id est portare sustentare tragen noszycz
        [Baiulare id est portare sustentare tragen nosić]
      • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 57v:
        Gestare id est portare tragen noszycz
        [Gestare id est portare tragen nosić]
    2. (reflexive with się) to be carried
      • 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration, transcription, 37, 27:
        Udzyelal... dwa pyerszczyenya..., abi sze mogli przewlecz przes nye szyrdzy a moglbi sze oltarz noszycz (ut... possit altare portari)
        [Udziełał... dwa pierścienia..., aby sie mogły przewlec przez nie żyrdzi a mógłby sie ołtarz nosić (ut... possit altare portari)]
    3. (attested in Lesser Poland) to carry; to bear (to be pregnant with)
      • Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskietransliteration, transcription, Krakow, page 4a:
        Gdisczy Maria gest ona bila do Bethlehem prisla, a tho noszøcz tako velikø svøtoscz, tocz gest svego szinka milego
        [Gdyżci Maryja jest ona była do Betlehem przyszła, a to nosząc tako wieliką świątość, toć jest swego synka miłego]
      • 1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności[5], [6], [7], volume XIX, Nowa Słupia, page 48:
        A wszakom czya, szynku myly, w szwem szerczu noszyla
        [A wszakom cię, synku miły, w swem sercu nosiła]
    4. to hold (to lift and keep in one's hand without moving)
      • 1882 [End of the 15th century], Emil Kałużniacki, editor, Kleinere altpolnische Texte aus Handschriften des XV. und des Anfangs des XVI. Jahrhunderts[8], page 290:
        O krzyzv, drzewo bogoslawyone, kthoresz noszylo nasze zbawyenye!
        [O krzyżu, drzewo bogosławione, ktoreś nosiło nasze zbawienie!]
    5. (attested in Lesser Poland, Greater Poland) to carry; to bring (to have, hold, possess or maintain (something))
      • 1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I[9], Lesser Poland, page 10:
        Czwyrdzimi, aby, poky oczecz zyw, szadny syn swey pyeczączy nye noszyl (portare... non praesumant), gedno oczczowey pyeczaczi vszywal
        [Ćwirdzimy, aby poki ociec żyw, żadny syn swej pieczęci nie nosił (portare... non praesumant), jedno oćcowej pieczęci używał]
      • 1878-1889 [1422], Archiwum Komisji Historycznej[10], volume III, Greater Poland, page 327:
        Iaco Iandrzey... gest clenotu Baranow, czsso nossą byaly baran na czirwoni[m] sczicze
        [Jako Jędrzej... jest klenotu Baranow, czso noszą biały baran na czyrwony[m] szczycie]
      • 1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration, transcription, 6, 6:
        Thobias... spyekl myøso tey ribi a gyne nosil, abi s sobø na drogø wzøl
        [Tobijasz... spiekł mięso tej ryby a jine nosił, aby z sobą na drogę wziął]
    6. to wear (to don clothing and have on one's body)
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[11], page 142:
        Tą suknya noszyl myly Iesus a nygdy yey nye s[w]loczyl
        [Tę suknią nosił miły Jesus a nigdy jej nie z[w]łoczył]
      • 1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności[12], [13], [14], volume XXII, page 237:
        Czy czischi za oplatą mayą od boga, esze possyądą zyemyą troyaką, yąsch noschą, thoczu swoge czyalo
        [Ci ciszy za opłatę mają od Boga, eże posiędą ziemię trojaką, jąż noszą, toczu swoje ciało]
    7. to bear, to withstand, to suffer
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 39, 21, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Noscze (ferant) richlo ganbø swoiø
        [Noście (ferant) rychło gańbę swoję]
    8. to lift, to raise
    9. to hold high
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[15], page 153:
        Byla yego schyyą prosta, pelna a nadobna a noszyl schyą krasnye podnyoslą (gessit hoc decenter et erectum)
        [Była jego szyja prosta, pełna a nadobna a nosił szyję kraśnie podniosłą (gessit hoc decenter et erectum)]
    10. (attested in Lesser Poland) to carry out, to bear out; to perform
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 17, 24, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Bo strzegl iesm drog boszich any iesm zle nosil (nec impie gessi) od boga mego
        [Bo strzegł jeśm drog bożych ani jeśm źle nosił (nec impie gessi) od Boga mego]
    11. to give birth to, to bear
    12. (attested in Lesser Poland) to give; to offer
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 75, 11, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Obeczuycze... gospodnu... wszitczi, gisz ocolo iego nosycze (affertis) dari
        [Obiecujcie... Gospodnu... wszytcy, jiż około jego nosicie (affertis) dary]

    Verb

    [edit]

    nosić pf

    1. (attested in Greater Poland) to deliver; to bring
      • 1960 [1423], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 721, Pyzdry:
        Yako panycz noszil list ot Yødrzeya do Bronisza, a on go nye chczal wszyøcz
        [Jako panic nosił list ot Jędrzeja do Bronisza, a on go nie chciał wziąć]

    Derived terms

    [edit]
    verbs

    Descendants

    [edit]
    • Polish: nosić
    • Silesian: nosić

    References

    [edit]
    • Boryś, Wiesław (2005), “nosić”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
    • Mańczak, Witold (2017), “nosić”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
    • Bańkowski, Andrzej (2000), “nosić”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
    • B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “nosić (się)”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
    • Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “nosić”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

    Polish

    [edit]

    Etymology

    [edit]

      Inherited from Old Polish nosić.

      Pronunciation

      [edit]
       
      • Audio 1; nosić:(file)
      • Audio 2; nosić się:(file)
      • Rhymes: -ɔɕit͡ɕ
      • Syllabification: no‧sić

      Verb

      [edit]

      nosić impf (indeterminate, imperfective determinate nieść)

      1. (transitive) to carry; to bear (to lift (something) and take it to another place; to transport (something) by lifting)
      2. (transitive) to carry; to bring (to have, hold, possess or maintain (something))
      3. (transitive) to carry, to bear (to have or display (a mark or other feature)
      4. (transitive) to wear (to carry or have equipped on or about one's body, as an item of clothing, equipment, decoration, etc.)
      5. (transitive) to carry, to bear; to wear (to have something that distinguishes one in appearance from other people or animals)
      6. (transitive, literary) to bear, to carry (to have a distinguishing feature, e.g. a name)
      7. (transitive, colloquial, of a situation, set of circumstances, etc.) to knock around; to carry (to cause someone to change places often or be restless) [with po (+ locative) ‘around what’]
      8. (transitive, of horses of vehicles) to carry
        Synonym: wieźć
      9. (transitive, obsolete, chiefly of hens) to lay an egg
        Synonym: składać jajo
      10. (transitive, obsolete) to accustom (to cause someone to become used to something) [with do (+ genitive) ‘to what’]
        Synonyms: przyzwyczajać, zaprawiać
      11. (transitive, obsolete) to hold up; to lift (to raise and keep in one's hand while not moving)
        Synonym: trzymać
      12. (transitive, obsolete) to carry oneself; to bear (to be pregnant with)
      13. (intransitive, obsolete, of a horse) to have a particular gait
      14. (transitive, Middle Polish) to bring; to deliver
        Synonyms: dostarczać, przynosić
      15. (transitive, Middle Polish) to bear (to take responsibility for or bear consequences)
      16. (transitive, Middle Polish) to slander
        Synonym: obmawiać
      17. (transitive, Middle Polish) to throw
        Synonym: rzucać
      18. (transitive, Middle Polish) to take; to get, to receive
      19. (transitive, Middle Polish, of plants) to bring, to bear; to fruit
        Synonym: przynosić
      20. (transitive, Middle Polish) to hold a position
        Synonym: piastować
      21. (transitive, Middle Polish) to progress in a particular way
        Hypernym: postępować
      22. (transitive, Middle Polish) to contain
        Synonyms: obejmować, zawierać
      23. (transitive, Middle Polish) to dress (to place clothes on someone or something)
        Synonym: ubierać
      24. (transitive, Middle Polish) to carry; Further details are uncertain.
        • 1593, J. Wujek, Nowy Testament[16], page przedm 14:
          Ktore mieyſca Márcion ták zepſował/ iáko Tertullian świádczy/ że miáſto tego ſłowká Nośmy/ po Graecku φορέσωμεν vczynił/ Będźiem nośić / (φορέσομεν, iednę tylko literę odmieniwſzy.
          [Które miejsca Marcion tak zepsował/ jako Tertullian świadczy/ że miasto tego słówka Nośmy/ po Graecku φορέσωμεν vczynił/ Będźiem nośić / (φορέσομεν, iednę tylko literę odmieniwſzy.]
        • 1593, J. Wujek, Nowy Testament[17], page przedm 14:
          Ktorą ſkazę/ y teraz Graeckie exemplarze máią; iáko y ſam Eráſmus przełożył/ Geſtabimus, Nośić będźiemy.
          [Którą skażę/ i teraz Graeckie exemplarze mają; jako i sam Erasmus przełożył/ Gestabimus, Nosić będziemy.]
      25. (reflexive with się) to dress (to wear a particular kind of clothing)
        Synonym: ubierać się
      26. (reflexive with się) to carry oneself (to behave or conduct in a particular way)
      27. (reflexive with się) to play around with; to toy with (to intend to do for some time) [with z (+ instrumental) ‘with what’]
      28. (reflexive with się, of clothes, accessories, etc.) to wear well (to compliment someone's outfit; to go well with)
      29. (reflexive with się) to go through (to experience something constantly)
      30. (reflexive with się, obsolete) to pace (to move frantically and quickly)
      31. (reflexive with się, Middle Polish) to leave, to depart
        Synonyms: see Thesaurus:uciekać
      32. (reflexive with się, Middle Polish) to enter
        Synonym: wchodzić

      Conjugation

      [edit]
      Conjugation of nosić impf
      person singular plural
      masculine feminine neuter virile nonvirile
      infinitive nosić
      present tense 1st noszę nosimy
      2nd nosisz nosicie
      3rd nosi noszą
      impersonal nosi się
      past tense 1st nosiłem,
      -(e)m nosił
      nosiłam,
      -(e)m nosiła
      nosiłom,
      -(e)m nosiło
      nosiliśmy,
      -(e)śmy nosili
      nosiłyśmy,
      -(e)śmy nosiły
      2nd nosiłeś,
      -(e)ś nosił
      nosiłaś,
      -(e)ś nosiła
      nosiłoś,
      -(e)ś nosiło
      nosiliście,
      -(e)ście nosili
      nosiłyście,
      -(e)ście nosiły
      3rd nosił nosiła nosiło nosili nosiły
      impersonal noszono
      future tense 1st będę nosił,
      będę nosić
      będę nosiła,
      będę nosić
      będę nosiło,
      będę nosić
      będziemy nosili,
      będziemy nosić
      będziemy nosiły,
      będziemy nosić
      2nd będziesz nosił,
      będziesz nosić
      będziesz nosiła,
      będziesz nosić
      będziesz nosiło,
      będziesz nosić
      będziecie nosili,
      będziecie nosić
      będziecie nosiły,
      będziecie nosić
      3rd będzie nosił,
      będzie nosić
      będzie nosiła,
      będzie nosić
      będzie nosiło,
      będzie nosić
      będą nosili,
      będą nosić
      będą nosiły,
      będą nosić
      impersonal będzie nosić się
      conditional 1st nosiłbym,
      bym nosił
      nosiłabym,
      bym nosiła
      nosiłobym,
      bym nosiło
      nosilibyśmy,
      byśmy nosili
      nosiłybyśmy,
      byśmy nosiły
      2nd nosiłbyś,
      byś nosił
      nosiłabyś,
      byś nosiła
      nosiłobyś,
      byś nosiło
      nosilibyście,
      byście nosili
      nosiłybyście,
      byście nosiły
      3rd nosiłby,
      by nosił
      nosiłaby,
      by nosiła
      nosiłoby,
      by nosiło
      nosiliby,
      by nosili
      nosiłyby,
      by nosiły
      impersonal noszono by
      imperative 1st niech noszę nośmy
      2nd noś noście
      3rd niech nosi niech noszą
      active adjectival participle noszący nosząca noszące noszący noszące
      passive adjectival participle noszony noszona noszone noszeni noszone
      contemporary adverbial participle nosząc
      verbal noun noszenie

      Derived terms

      [edit]
      verbs

      Further reading

      [edit]

      Serbo-Croatian

      [edit]

      Etymology

      [edit]

      From nos +‎ -ić.

      Pronunciation

      [edit]
      • IPA(key): /nǒsit͡ɕ/
      • Hyphenation: no‧sić

      Noun

      [edit]

      nòsić m inan (Cyrillic spelling но̀сић)

      1. diminutive of nos

      Declension

      [edit]
      Declension of nosić
      singular plural
      nominative nosić nosići
      genitive nosića nosića
      dative nosiću nosićima
      accusative nosić nosiće
      vocative nosiću nosići
      locative nosiću nosićima
      instrumental nosićem nosićima

      Further reading

      [edit]
      • nosić”, in Hrvatski jezični portal [Croatian language portal] (in Serbo-Croatian), 2006–2026

      Silesian

      [edit]

      Etymology

      [edit]

        Inherited from Old Polish nosić.

        Pronunciation

        [edit]

        Verb

        [edit]

        nosić impf (indeterminate, imperfective determinate niyś)

        1. (transitive) to carry; to bear
          Synonym: smykać

        Conjugation

        [edit]
        Conjugation of nosić impf
        person singular plural
        masculine feminine neuter virile nonvirile
        infinitive nosić
        present tense 1st noszã noszymy
        2nd nosisz nosicie
        3rd nosi noszōm
        past tense 1st nosiōłch,
        nosiōłech,
        nosiōł żech
        nosiyłach
        nosiyła żech
        nosiyłoch1)
        nosiyło żech
        1)
        nosiylimy,
        nosiylichmy
        nosiyłymy,
        nosiyłychmy
        2nd nosiōłś,
        nosiōłeś,
        nosiōł żeś
        nosiyłaś
        nosiyła żeś
        nosiyłoś1)
        nosiyło żeś
        1)
        nosiyliście,
        nosiyli żeście
        nosiyłyście,
        nosiyły żeście
        3rd nosiōł nosiyła nosiyło nosiyli nosiyły
        future tense 1st bydã nosiōł,
        bydã nosić
        bydã nosiyła,
        bydã nosić
        bydã nosiyło,1)
        bydã nosić
        bydymy nosiyli,
        bydymy nosić
        bydymy nosiyły,
        bydymy nosić
        2nd bydziesz nosiōł,
        bydziesz nosić
        bydziesz nosiyła,
        bydziesz nosić
        bydziesz nosiyło,1)
        bydziesz nosić
        bydziecie nosiyli,
        bydziecie nosić
        bydziecie nosiyły,
        bydziecie nosić
        3rd bydzie nosiōł,
        bydzie nosić
        bydzie nosiyła,
        bydzie nosić
        bydzie nosiyło,
        bydzie nosić
        bydōm nosiyli,
        bydōm nosić
        bydōm nosiyły,
        bydōm nosić
        pluperfect tense2)
        1st bōłch nosiōł,
        bōłech nosiōł,
        bōł żech nosiōł
        byłach nosiyła
        była żech nosiyła
        byłoch nosiyło1)
        było żech nosiyło
        1)
        byli my nosiyli,
        bylichmy nosiyli
        były my nosiyły,
        byłychmy nosiyły
        2nd bōłś nosiōł,
        bōłeś nosiōł,
        bōł żeś nosiōł
        byłaś nosiyła
        była żeś nosiyła
        byłoś nosiyło1)
        było żeś nosiyło
        1)
        byliście nosiyli,
        byli żeście nosiyli
        byłyście nosiyły,
        były żeście nosiyły
        3rd bōł nosiōł była nosiyła było nosiyło1)
        były my nosiyli,
        byłychmy nosiyli
        były nosiyły
        conditional 1st bych nosiōł bych nosiyła byście nosiyli by my nosiyły,
        bychmy nosiyły
        2nd byś nosiōł byś nosiyła byście nosiyli byście nosiyły
        3rd by nosiōł by nosiyła by nosiyło by nosiyli by nosiyły
        imperative 1st niych noszã nośmy
        2nd noś noście
        3rd niych nosi niych noszōm
        active adjectival participle noszōncy noszōncŏ noszōnce noszōncy noszōnce
        passive adjectival participle noszōny noszōnŏ noszōne noszyni noszōne
        verbal noun noszynie
        1) Personal neuter forms might be considered nonstandard, protological, or nonce, appearing mostly in literature to refer to grammatically neuter nouns, however might also be used for people who prefer neuter forms.
        2) The pluperfect is either archaic or obsolete and now used for conditional in the past.

        Derived terms

        [edit]
        verbs

        Further reading

        [edit]
        • nosic in dykcjonorz.eu
        • Henryk Jaroszewicz (2022), “nosić”, in Zasady pisowni języka śląskiego (in Polish), Siedlce: Wydawnictwo Naukowe IKR[i]BL, page 102