Jump to content

postać

From Wiktionary, the free dictionary

Old Polish

[edit]

Etymology 1

[edit]

    Inherited from Proto-Slavic *postatь. First attested in the 14th century.

    Pronunciation

    [edit]
    • IPA(key): (10th–15th CE) /pɔstat͡ɕʲ/
    • IPA(key): (15th CE) /pɔstat͡ɕʲ/

    Noun

    [edit]

    postać f

    1. (attested in Lesser Poland, Greater Poland) type, kind
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎[1], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 121, 4:
        Tamo sø wstøpily postaczy, postaczy panouy (tribus, tribus domini)
        [Tamo są wstąpiły postaci, postaci panowy (tribus, tribus domini)]
      • 1959 [1393], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 178, Poznań:
        Jako gest Jan s te postaczi, gich kleynota, gich sczitha y gich krwe
        [Jako jest Jan s te postaci, jich klejnota, jich szczyta i jich krwie]
      • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 108r:
        Propago est linea origo extensio vel flagellum vitis extensum sub terra oder eyn geschlechte rodzay vel postacz
        [Propago est linea origo extensio vel flagellum vitis extensum sub terra oder eyn geschlechte rodzaj vel postać]
    2. (attested in Greater Poland) gender, sex
      • 1965 [1456], Mikołaj z Pawłowic, edited by Henryk Kowalewicz, Średniowieczne zabytki języka polskiego w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu. Polskie glosy i zapiski z rękopisów 1728, 1732, 1752, Zeszyty Naukowe UAM, Greater Poland, page 90:
        Propter quod eciam tunc sexus, postacz, femineum fuit multum despecta wszgardzona
        [Propter quod eciam tunc sexus, postać, femineum fuit multum despecta wzgardzona]
    3. (attested in Greater Poland) appearance; posture; height
      • 1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490‎[2], Lubiń, page 75:
        Statura, id est status hominis seu eius magnitudo postącz
        [Statura, id est status hominis seu eius magnitudo postać]
      • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 130r:
        Statura id est status hominis scilicet eius magnitudo postącz
        [Statura id est status hominis scilicet eius magnitudo postać]
    Descendants
    [edit]
    • Polish: postać (noun)
    • Silesian: postać

    Etymology 2

    [edit]

      Inherited from Proto-Slavic *postati. By surface analysis, po- +‎ stać. First attested in the 14th century.

      Pronunciation

      [edit]
      • IPA(key): (10th–15th CE) /pɔstaːt͡ɕʲ/
      • IPA(key): (15th CE) /pɔstɒt͡ɕʲ/

      Verb

      [edit]

      postać pf

      1. to stand for a while, to stand a bit
        • 1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 23, 3:
          Postoy (sta) malvczko podle obyati swey
          [Postoj (sta) maluczko podle obiaty swej]
        • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 44:
          Postacz consistere (ecce occurrit illi mulier..., quietis impatiens nec valens in domo consistere pedibus suis Prov 7, 11)
          [Postać consistere (ecce occurrit illi mulier..., quietis impatiens nec valens in domo consistere pedibus suis Prov 7, 11)]
      2. (attested in Greater Poland) to linger; to stand; to be somewhere, someone
        • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[3], page 482:
          Bocz tedy bądzye vdrączenye vyelykye, yakye nye postalo (non fuit Mat 24, 21) od początka svyata
          [Boć tedy będzie udręczenie wielikie, jakie nie postało (non fuit Mat 24, 21) od początka świata]
        • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[4], page 157:
          O tem, yze myly Yesus nygdy nye postal nyemoczen od nagabanya ktorego vrzoda (quod Jesus nunquam egrotavit)
          [O tem, iże miły Jesus nigdy nie postał niemocen od nagabania ktorego wrzoda (quod Jesus nunquam egrotavit)]
        • 1888 [1393], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎[5], Greater Poland, page 67:
          Iaco tamo Bartlomey ode dwdzestu (leg. dwudziestu) lath nigdi ne postal w dzirszeni
          [Jako tamo Bartłomiej ode dwudziestu lat nigdy nie postał w dzirżeni]
      3. (attested in Greater Poland, Masovia) to change one's location
        • 1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne‎[6], volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 490:
          Postal gesth migrauit
          [Postał jest migrauit]
      4. (figuratively, attested in Greater Poland) to change ownership
        • 1967 [1395], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 72, Kościan:
          Yaco to swatczø, is Nowa Wes ne postala w manofst[w]o do Czacza
          [Jako to świadczę, iż Nowa Wieś nie postała w manowst[w]o do Czacza]
      5. (attested in Greater Poland) to come from someone or somewhere, to originate
        • 1959 [1419], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 976, Poznań:
          Ysz Janusz yest postal s naszey krzwe, postacy y sczytu
          [Iż Janusz jest postał s naszey kr[z]wie, postaci i szczytu]
      Descendants
      [edit]

      References

      [edit]
      • Boryś, Wiesław (2005), “postać”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
      • Sławski, Franciszek (1958-1965), “postać”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
      • Mańczak, Witold (2017), “postać”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
      • Bańkowski, Andrzej (2000), “postać”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
      • B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “1. postać”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
      • B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “2. postać”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
      • Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “postać”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

      Polish

      [edit]
      Polish Wikipedia has an article on:
      Wikipedia pl

      Etymology 1

      [edit]

        Inherited from Old Polish postać (noun). Compare Russian стать (statʹ) (noun), Ukrainian стать (statʹ) and постать (postatʹ).

        Pronunciation

        [edit]
         
        • Audio:(file)
        • Rhymes: -ɔstat͡ɕ
        • Syllabification: po‧stać

        Noun

        [edit]

        postać f (related adjective postaciowy)

        1. figure, form (shape of some being)
          Synonym: figura
        2. character (person of a given personality)
          Hypernyms: człowiek, osobnik
        3. (narratology) character (agent within a story)
          Near-synonym: figura
        4. character, form (observable form of something)
          Synonyms: aspekt, forma, kształt, przejaw, strona, wymiar, wyraz
        5. (dialectal) head harvester (person in charge of harvesting)
        6. (dialectal) harvest area
        7. (obsolete, grammar) aspect (grammatical quality of a verb which determines the relationship of the speaker to the internal temporal flow of the event which the verb describes)
          Synonym: aspekt
        8. (obsolete) rhetorical device
          Synonym: figura
        9. (obsolete) position, state
          Synonyms: stan, położenie
        10. (obsolete, minerology) chunk of mineral limited in some plane
        11. (Middle Polish) part (fragment of a whole)
          Synonym: część
        12. (Middle Polish) layer
          Synonym: warstwa
        13. (Middle Polish) appearance, pretending
          Synonyms: pozór, udawanie
        14. (Middle Polish) The meaning of this term is uncertain.
          • 1564, J. Mączyński, Lexicon‎[7], page 417c:
            Status, Stan/ poſtáć/ ſposób/ obyczay/ xtałt/ wzroſt/ też vrząd
            [Status, Stan/ postáć/ sposób/ obyczaj/ kształt/ wzrost/ też urząd]
        Declension
        [edit]
        Declension of postać
        singular plural
        nominative postać postacie/postaci
        genitive postaci postaci
        dative postaci postaciom
        accusative postać postacie/postaci
        instrumental postacią postaciami
        locative postaci postaciach
        vocative postaci postacie/postaci
        Derived terms
        [edit]
        nouns
        prepositions
        verbs
        [edit]
        adjectives
        noun

        Trivia

        [edit]

        According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), postać (noun) is one of the most used words in Polish, appearing 75 times in scientific texts, 12 times in news, 18 times in essays, 21 times in fiction, and 4 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 130 times, making it the 465th most common word in a corpus of 500,000 words.[1]

        Etymology 2

        [edit]

          From po- +‎ stać (1 sg. stanę).

          Pronunciation

          [edit]

          Verb

          [edit]

          postać pf (imperfective postawać)

          1. (intransitive, archaic) used to emphasize that a person has never been or will never be in a particular place
            Jego noga więcej tu nie postanie. ― He is never setting foot in this house again.
          Usage notes
          [edit]

          Only the 3rd person forms are used.

          Conjugation
          [edit]
          Conjugation of postać pf
          person singular plural
          masculine feminine neuter virile nonvirile
          infinitive postać
          future tense 1st postoję postoimy
          2nd postoisz postoicie
          3rd postoi postoją
          impersonal postoi się
          past tense 1st postałem,
          -(e)m postał           		postałam,
          -(e)m postała           		postałom,
          -(e)m postało           		postaliśmy,
          -(e)śmy postali           		postałyśmy,
          -(e)śmy postały
          2nd postałeś,
          -(e)ś postał           		postałaś,
          -(e)ś postała           		postałoś,
          -(e)ś postało           		postaliście,
          -(e)ście postali           		postałyście,
          -(e)ście postały
          3rd postał postała postało postali postały
          impersonal postano
          conditional 1st postałbym,
          bym postał           		postałabym,
          bym postała           		postałobym,
          bym postało           		postalibyśmy,
          byśmy postali           		postałybyśmy,
          byśmy postały
          2nd postałbyś,
          byś postał           		postałabyś,
          byś postała           		postałobyś,
          byś postało           		postalibyście,
          byście postali           		postałybyście,
          byście postały
          3rd postałby,
          by postał           		postałaby,
          by postała           		postałoby,
          by postało           		postaliby,
          by postali           		postałyby,
          by postały
          impersonal postano by
          imperative 1st niech postoję postójmy
          2nd postój postójcie
          3rd niech postoi niech postoją
          anterior adverbial participle postawszy
          verbal noun postanie
          Derived terms
          [edit]
          phrases

          Etymology 3

          [edit]

            Inherited from Old Polish postać (verb). By surface analysis, po- +‎ stać. (1 sg. stoję).

            Pronunciation

            [edit]
             

            Verb

            [edit]

            postać pf

            1. (intransitive) to stand for a while
              Postałem trochę w tej kolejce, ale zrezygnowałem zanim doszedłem do kasy. ― I had been standing in this line for a while, but I gave up before I got to the cash register.
            2. (intransitive) to linger, to remain for a while (to not be destroyed for some time)
              Ta rudera postoi jeszcze z dziesięć lat. ― This shack will stand another ten years.
            3. (intransitive, of flowers) to not wither for some time
              Wstaw kwiaty do świeżej wody, a postoją jeszcze kilka dni. ― Put the flowers in fresh water and they will linger for a few more days.
            4. (intransitive, of things) to be unused for some time
            5. (intransitive, of liquids or food) to sit for some time (to be left alone for some time until another desired state is reached)
            6. (intransitive, obsolete) to stand up (to arise onto one's feet)
              Synonym: wstać
            Usage notes
            [edit]

            The verbs postać and przestać mean more or less the same. The differences are that przestać always needs time markers and usually means completely still, while postać means standing in a small area, not necessarily still.

            Conjugation
            [edit]
            Conjugation of postać pf
            person singular plural
            masculine feminine neuter virile nonvirile
            infinitive postać
            future tense 1st postoję postoimy
            2nd postoisz postoicie
            3rd postoi postoją
            impersonal postoi się
            past tense 1st postałem,
            -(e)m postał             		postałam,
            -(e)m postała             		postałom,
            -(e)m postało             		postaliśmy,
            -(e)śmy postali             		postałyśmy,
            -(e)śmy postały
            2nd postałeś,
            -(e)ś postał             		postałaś,
            -(e)ś postała             		postałoś,
            -(e)ś postało             		postaliście,
            -(e)ście postali             		postałyście,
            -(e)ście postały
            3rd postał postała postało postali postały
            impersonal postano
            conditional 1st postałbym,
            bym postał             		postałabym,
            bym postała             		postałobym,
            bym postało             		postalibyśmy,
            byśmy postali             		postałybyśmy,
            byśmy postały
            2nd postałbyś,
            byś postał             		postałabyś,
            byś postała             		postałobyś,
            byś postało             		postalibyście,
            byście postali             		postałybyście,
            byście postały
            3rd postałby,
            by postał             		postałaby,
            by postała             		postałoby,
            by postało             		postaliby,
            by postali             		postałyby,
            by postały
            impersonal postano by
            imperative 1st niech postoję postójmy
            2nd postój postójcie
            3rd niech postoi niech postoją
            anterior adverbial participle postawszy
            verbal noun postanie
            Derived terms
            [edit]
            phrases
            verbs

            References

            [edit]
            1. ^ Ida Kurcz (1990), “postać (noun)”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language] (in Polish), volume 1, Kraków; Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 411

            Further reading

            [edit]

            Silesian

            [edit]

            Etymology

            [edit]

            Inherited from Old Polish postać (noun).

            Pronunciation

            [edit]

            Noun

            [edit]

            postać f

            1. form; character

            Further reading

            [edit]
            Retrieved from "https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=postać&oldid=88014530"