wykładać
Jump to navigation
Jump to search
Old Polish
[edit]Etymology
[edit]From wy- + kładać. First attested in 1389.
Pronunciation
[edit]Verb
[edit]wykładać impf
- (attested in Greater Poland) to explain; to comment
- 1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)[1], 1, 5:
- Pocznye Moyzes vikladacz (explanare) zakon
- [Pocznie Mojżesz wykładać (explanare) zakon]
- 1974 [1407], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kaliskie[2], volume IV, number 287, Kalisz:
- Quam (sc. recognitionem) cognovit Stephanus viceiudex dicens: Ego cognosco, quod sentenciavi vlg. cum assesoribus po groszu od scoczancza... Jacosmi slichali od panow vicladayancz y rzeclismi: Vipraw swe rancoyme a opraway, acz s kim czo masz
- [Quam (sc. recognitionem) cognovit Stephanus viceiudex dicens: Ego cognosco, quod sentenciavi vlg. cum assesoribus po groszu od skocięcia... Jakosmy słychali od panow wykładając i rzeklismy: „Wypraw swe rękojmie a oprawiaj, acz z kim co masz”]
- (attested in Lesser Poland) to present, to express in words
- Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie[3], Krakow, page 11b:
- A prestocz svøthy Lucasz tutha vyclada y vypiszuge rodzag othcza y maczerze svøtego Gana
- [A przeztoć święty Łukasz tuta wykłada i wypisuje rodzaj otca i macierze świętego Jana]
- (attested in Masovia) to submit official statement in court
- 1920 [1437], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume III, number 2773, Zakroczym:
- Mathias... egit super Albertum..., quia in meis bonis post granicies recepisti et mettercius rethe, pro duplici citacione expono al. vicladaian
- [Mathias... egit super Albertum..., quia in meis bonis post granicies recepisti et mettercius rethe, pro duplici citacione expono al. wykładaję]
- (attested in Sieradz-Łęczyca, Lesser Poland) to raise legal objections; to accuse; to question
- 1897 [1389], Teki Adolfa Pawińskiego[4], volume III, number 1429, Łęczyca Land:
- Sicut pars molendini ista, que wicladana super Machnam, nunquam fuit in obligacione, quum Machna maritabatur
- [Sicut pars molendini ista, que wykładana super Machnam, nunquam fuit in obligacione, quum Machna maritabatur]
- Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie[5], Krakow, page gl. 161a:
- Et sic exprimitur, viclada sø, eius status securus
- [Et sic exprimitur, wykłada się, eius status securus]
- (attested in Masovia) to inform; to declare
- 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 50:
- Gdi yą (sc. oziminę) byerzą na wosz, tedi gwalth, alye gdy w brzemyonach, slodzeystwo w them bicz wykladamy (declaramus)
- [Gdy ją (sc. oziminę) bierzą na woz, tedy gwałt, ale gdy w brzemionach, złodziejstwo w tem być wykładamy (declaramus)]
- 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 38:
- Chczemy, abi... przes slvzebnyka, yako w gynszem vstawyenyv wyklada szą (ut in alia constitutione docetur), rok poszwanya... yawnye byl wszyawyon
- [Chcemy, aby... przez służebnika, jako w jinszem ustawieniu wykłada się (ut in alia constitutione docetur), rok pozwania... jawnie był wzjawion]
- (attested in Masovia) to translate (to change from one form or medium to another)
- 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 82:
- Prawa polska szą dokonana, yasz wykladana przes... Swanthoslawa s Woczyeschyna
- [Prawa polska są dokonana, jaż wykładana przez... Śwętosława s Wocieszyna]
- to maintain, to preserve
- Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[6], page 157:
- To czvoro przyrodzenye albo elementa... vschytko, czokoly v nyem (sc. w miłem panie) bylo vysze przyrodzenya, to sza swa moczą przemagaly a czyalo svego stvorzyczyela vyelebnym stadlye vykladam (pro vykladaly, resecabant omnia superflua naturae, in bono statu creatoris corpus positurae)
- [To czworo przyrodzenie albo elementa... Wszytko, cokoli w niem (sc. w miłem panie) było wysze przyrodzenia, to są swą mocą przemagały a ciało swego stworzyciela w wielebnym stadle wykładały (resecabant omnia superflua naturae, in bono statu creatoris corpus positurae)]
- (reflexive with się, attested in Lesser Poland) to be interpreted, to be understood
- Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie[7], Krakow, page 175b:
- Gascy sloua f te tho dzysegsze ewangelie szøcz ona pyszana, gascy szø ona polskimj slouy tako vyclada
- [Jażci słowa w te to dzisiejsze ewanjelije sąć ona pisana, jażci się ona polskimi słowy tako wykłada]
Derived terms
[edit]nouns
Related terms
[edit]adjective
adverb
verbs
Descendants
[edit]- Polish: wykładać
References
[edit]- B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “wykładać”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
Polish
[edit]Etymology
[edit]Inherited from Old Polish wykładać. By surface analysis, wy- + kładać.
Pronunciation
[edit]- IPA(key): /vɨˈkwa.dat͡ɕ/
- (Middle Polish) IPA(key): /vɨˈkɫa.dat͡ɕ/
Audio: (file) - Rhymes: -adat͡ɕ
- Syllabification: wy‧kła‧dać
Verb
[edit]wykładać impf (perfective wyłożyć)
- (transitive) to lay out, to set out (to remove something from the inside of something else and place in a visible place) [with z (+ genitive) ‘from what’], [with na (+ accusative) ‘onto what’]
- (transitive) to lay out; to tile, to pave (to cover a surface with something) [with instrumental ‘with what’]
- (transitive) to lay out (to explain; to interpret) [with dative ‘to whom’]
- Synonym: przedstawiać
- (transitive) to lay out (to expend or contribute money to an expense or purchase) [with na (+ accusative) ‘on what’]
- (transitive, colloquial, sports) to pass a ball or puck to one's teammate so they can make a good move [with dative ‘to whom’] (Is there an English equivalent to this definition?)
- Synonym: wystawiać
- (transitive, obsolete) to unharness a horse
- (transitive, obsolete, translation studies) to translate (to change from one form or medium to another)
- Synonyms: przekładać, tłumaczyć
- (reflexive with się, colloquial) to fall over, to tip, to topple
- Synonyms: przewracać się, rozkładać się, wytrąbiać się, wywalać się
- (reflexive with się, colloquial) to fail (to be unsuccessful) [with na (+ locative) ‘at what’]
- Synonym: oblewać
- (reflexive with się, obsolete) to lay down
- Synonym: kłaść się
- (reflexive with się, obsolete) to be laid out (to be explained)
- (reflexive with się, obsolete, translation studies) to be translated
Verb
[edit]wykładać impf
- (transitive, intransitive) to lecture, to give a lecture, to teach
- (reflexive with się, obsolete) to be the subject of a lecture
Conjugation
[edit]Derived terms
[edit]nouns
verbs
Related terms
[edit]adjectives
adverb
nouns
verbs
Further reading
[edit]- wykładać in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
- wykładać in Polish dictionaries at PWN
- Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “wykładać”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “wykładać się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
- Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “wykładać”, in Słownik języka polskiego
- Aleksander Zdanowicz (1861) “wykładać”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
- J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1919), “wykładać”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 7, Warsaw, page 892
- wykładać in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
Categories:
- Old Polish terms prefixed with wy-
- Old Polish terms with IPA pronunciation
- Old Polish lemmas
- Old Polish verbs
- Old Polish imperfective verbs
- Greater Poland Old Polish
- Old Polish terms with quotations
- Lesser Poland Old Polish
- Masovia Old Polish
- Sieradz-Łęczyca Old Polish
- Old Polish reflexive verbs
- Polish terms inherited from Old Polish
- Polish terms derived from Old Polish
- Polish terms prefixed with wy-
- Polish 3-syllable words
- Polish terms with IPA pronunciation
- Polish terms with audio links
- Rhymes:Polish/adat͡ɕ
- Rhymes:Polish/adat͡ɕ/3 syllables
- Polish lemmas
- Polish verbs
- Polish imperfective verbs
- Polish transitive verbs
- Polish colloquialisms
- pl:Sports
- Polish terms with obsolete senses
- pl:Translation studies
- Polish reflexive verbs
- Polish intransitive verbs