ขึ้น

See also: ขน, ขุน, and ข้น

Thai

Pronunciation

Orthographic/Phonemic		ขึ้น kʰ ụ ˆ n
Romanization	Paiboon	kʉ̂n
	Royal Institute	khuen
(standard) IPA(key)		/kʰɯn˥˩/(R)

Etymology 1

Inherited from Proto-Tai *χɯnꟲ (“to ascend”).

Cognate with Isan ขึ้น, Lao ຂຶ້ນ (khưn), Northern Thai ᨡᩧ᩠᩶ᨶ, Khün ᨡᩨ᩠᩶ᨶ, Lü ᦃᦹᧃᧉ (ẋuen²), Tai Dam ꪄꪳ꫁ꪙ, Tai Dón ꪄꪳꪙꫂ, Shan ၶိုၼ်ႈ (khūen), Tai Nüa ᥑᥪᥢᥲ (xùen), Phake ၵ︀ိုꩫ︀် (khün), Ahom 𑜁𑜢𑜤𑜃𑜫 (khün), Zhuang hwnj, Zuojiang Zhuang kwnj. Compare Proto-Be *kəːnᴮᶜ¹ and Proto-Hlai *kʰaːn.

Verb

ขึ้น • (kʉ̂n) (abstract noun การขึ้น)

1. (of a moon) to wax
2. to move or go up, upwards, frontwards, northwards, or eastwards

   ขึ้นเหนือ

   kʉ̂n nʉ̌ʉa

   to go up north

   ระหว่างเครื่องบินขึ้น

   rá-wàang krʉ̂ʉang-bin kʉ̂n

   as the airplane goes upwards; takes off

3. to come above the horizon, as a heavenly body

   พระอาทิตย์ขึ้นตอนตีห้า

   prá aa-tít kʉ̂n dtɔɔn dtii hâa

   The sun comes above the horizon at five AM.

4. to rise to a higher point, rank, degree, level, order, etc.

   ระดับน้ำขึ้นสูงจากเมื่อวาน

   rá-dàp náam kʉ̂n sǔung jàak mʉ̂ʉa-waan

   The water level has risen from yesterday.

5. to make or become greater, as in number, size, strength, quality, quantity, volume, etc.

   กระทรวงไม่ขึ้นเงินเดือนให้กับแพทย์และพยาบาล

   grà-suuang mâi kʉ̂n ngən-dʉʉan hâi gàp pɛ̂ɛt lɛ́ pá-yaa-baan

   The ministry refuses to raise the salaries of doctors and nurses.

6. to become acute, strong, or vehement, as sensations, feelings, or emotions
7. to commence; to start
8. to make a record of; to record or register

   ขึ้นทะเบียนผู้อพยพ

   kʉ̂n tá-biian pûu òp-pá-yóp

   to register (as) refugees

9. to be under or subject to the authority, direction, supervision, or influence of another person, entity, etc.

   โรงพยาบาลนี้ขึ้นต่อกระทรวงสาธารณสุข

   roong-pá-yaa-baan níi kʉ̂n dtɔ̀ɔ grà-suuang sǎa-taa-rá-ná-sùk

   This hospital is under the authority of the Ministry of Public Health.

10. to insert an arrow, shot, etc, into a bow, crossbow, or the like
11. to assume or cause to assume a form, as a bronze figure, plaster figure, piece of wickerwork, etc.

    รูปปั้นนี้ขึ้นรูปจากดินเหนียวก่อน

    rûup-bpân níi kʉ̂n rûup jàak din nǐao gɔ̀ɔn

    This statue assumed a form from clay first.

12. to obtain cash for a check, money order, lottery, etc.

    อย่าลืมไปขึ้นเช็กที่ธนาคาร

    yàa lʉʉm bpai kʉ̂n chék tîi tá-naa-kaan

    Do not forget to cash for a check at the bank.

13. to place or keep in a treasury, depository, warehouse, etc.

Antonyms

• (antonym(s) of “to go up, up”): ลง (long)

Adverb

ขึ้น • (kʉ̂n)

1. up; upwards
2. frontally; frontwards
3. northerly; northwards
4. easterly; eastwards
5. in or to a greater extent or degree

Antonyms

• (antonym(s) of “upwards, up”): ลง (long)

Adjective

ขึ้น • (kʉ̂n)

1. (of a moon) waxing

Noun

ขึ้น • (kʉ̂n)

1. waxing moon
2. (lunar calendar) day of the waxing moon, as opposed to แรม (rɛɛm, “day of the waning moon”)

Synonyms

waxing moon; day of the waxing moon

• ชุณหปักษ์
• ชุษณปักษ์
• ศุกรปักษ์
• ศุกลปักษ์

Derived terms

• ก่อ ... ขึ้น (gɔ̀ɔ )
• ของขึ้น
• ขัดขึ้น
• ขาขึ้น
• ข้างขึ้น
• ขึ้นเขียง (kʉ̂n-kǐiang)
• ขึ้นครู
• ขึ้นคาน
• ขึ้นเงา
• ขึ้นเงิน
• ขึ้นจากเรือ
• ขึ้นใจ
• ขึ้นช้าง
• ขึ้นชื่อ
• ขึ้นเช็ค
• ขึ้นต้น
• ขึ้นทะเบียน (kʉ̂n-tá-biian)
• ขึ้นแท่น
• ขึ้นนก
• ขึ้นนั่งเมือง
• ขึ้นแนว
• ขึ้นบก
• ขึ้นบัญชี
• ขึ้นปีใหม่
• ขึ้นไป
• ขึ้นฝั่ง
• ขึ้นมา
• ขึ้นรถ
• ขึ้นระวาง
• ขึ้นรา
• ขึ้นราคา
• ขึ้นโรงขึ้นศาล
• ขึ้นลง
• ขึ้นศาล
• ขึ้นสนิม
• ขึ้นสมอง
• ขึ้นเสียง (kʉ̂n-sǐiang)
• ขึ้นหนอน
• ขึ้นหน้า
• ขึ้นหน้าขึ้นตา
• ขึ้นหม้อ
• ขึ้นหิ้ง
• ขึ้นใหม่
• ขึ้นอยู่
• ขุด ... ขึ้น (kùt )
• แข็งขึ้น
• งานขึ้นปีใหม่
• จัด ... ขึ้น (jàt )
• ช้อน ... ขึ้น (chɔ́ɔn )
• ดีขึ้น (dii-kʉ̂n)
• เดือนขึ้น
• แดงขึ้น
• ตลอดขึ้นมาจนถึง
• ตะวันขึ้น
• ตั้ง ... ขึ้น (dtâng )
• โตขึ้น (dtoo-kʉ̂n)
• ถาขึ้นจาก
• ทวี ... ขึ้น ( kʉ̂n)
• ท้องขึ้น
• ท่องขึ้นใจ
• ทั้งขึ้นทั้งล่อง
• ทางขึ้น (taang-kʉ̂n)
• ทุเลาขึ้น
• น้ำขึ้น (náam-kʉ̂n)
• บังเกิดขึ้น
• บินขึ้น (bin-kʉ̂n)
• ปรากฏองค์ขึ้น
• ปลูกไม่ขึ้น
• ปะทุขึ้น
• ปัดขึ้น
• เพิ่มขึ้น
• เพิ่มขึ้นอีก
• แพงขึ้น
• มากขึ้น
• มากยิ่งขึ้นทุกที
• มือขึ้น
• ไม่ขึ้น
• ยก ... ขึ้นบก (yók )
• ยกขึ้น
• ย่างขึ้น
• ยิ่งขึ้น
• ยิ่งๆขึ้นไป
• ยืนขึ้น
• แย้งขึ้น
• ร้อนขึ้น
• รุ่งขึ้นอีกวันหนึ่ง
• ลมขึ้น
• ลุกขึ้น
• ลุกไม่ขึ้น
• เลือดขึ้นหน้า
• วันขึ้น ๑ ค่ำ
• วันขึ้นปีใหม่
• วูบขึ้นมา
• สร้างขึ้น
• สวยขึ้น
• เสด็จขึ้นครองราชสมบัติ
• เสนอขึ้น
• หัวเราะขึ้น
• อ้าปากขึ้น
• อุ่นขึ้น
• เอ่ยขึ้น

Etymology 2

(This etymology is missing or incomplete. Please add to it, or discuss it at the Etymology scriptorium. Particularly: “Semantic extension of Etymology 1?”)

Verb

ขึ้น • (kʉ̂n)

1. to depend on, be dependent

Derived terms

• ขึ้นอยู่
• ขึ้นอยู่กับ
• เมืองขึ้น (mʉʉang-kʉ̂n)
• ลัทธิหาเมืองขึ้น

Further reading

• “ขึ้น” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at SEAlang.net.