dziać

From Wiktionary, the free dictionary
Jump to navigation Jump to search

Old Polish

[edit]

Alternative forms

[edit]

Etymology

[edit]

Inherited from Proto-Slavic *děti. First attested in the 14th century.

Pronunciation

[edit]
  • IPA(key): (10th–15th CE) /d͡ʑaːt͡ɕ/
  • IPA(key): (15th CE) /d͡ʑɒt͡ɕ/

Verb

[edit]

dziać impf (perfective udziać)

  1. to do; to act
    • 1901 [15th century], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 129:
      Dzeyą a. *czyno fungor (pro quo legatione fungor in catena, ita ut in ipso audeam, prout oportet me, loqui Eph 6, 20)
      [Dzieję a. czynię fungor (pro quo legatione fungor in catena, ita ut in ipso audeam, prout oportet me, loqui Eph 6, 20)]
    • 1856-1870 [1431], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki[2], volume II, number 2364:
      Unum tuss cirotecarum dzanych
      [Unum tuss cirotecarum dzianych]

Verb

[edit]

dziać pf

  1. (attested in Sieradz) to lose, to misplace; to place, to put
    • 1897 [1394], Teki Adolfa Pawińskiego[3], volume III, number 3470, Łęczyca Land:
      Mego czloueka gøl... i tamo gi pøthal, a w them ne wem, kamo gi dzal
      [Mego człowieka jął... i tamo ji pętał a w tem nie wiem, kamo ji dział]

Verb

[edit]

dziać impf

  1. (attested in Lesser Poland) to call; to name [with dative ‘whom/what’]
  2. (attested in Lesser Poland) to say, to speak
  3. (reflexive with się, attested in Masovia) to happen, to go on, to unfold, to take place [with od (+ genitive) or przez (+ accusative) ‘because of whom’, along with dative ‘to whom’, along with z (+ instrumental) ‘with whom’]
    • 1856-1870 [1399], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki[6], volume VIII, number 8758:
      A potem czo sya dzalo, to bylo za yego poczanthkem
      [A potem co się działo, to było za jego początkiem]
    • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[7], page 377:
      Vschytek lyvd veselyl szye ze wschysthkych tych czvd vyelebnych, ktore szye dzyaly od nyego (quae gloriose fiebant ab eo Luc 13, 17)
      [Wszytek lud weselił sie ze wszystkich tych cud wielebnych, ktore sie działy od niego (quae gloriose fiebant ab eo Luc 13, 17)]
    • 1950 [1477], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 3095, Warsaw:
      Domini, nyesprąwyedlyw[y][ości] my szą dzeya a precone
      [Domini, niesprawiedliw[ości] mi się dzieją a precone]
    • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[8], page 734:
      O tem, yako dzyevycza Marya pytala svyatego Yana, czo by szye dzyalo z yey synem?
      [O tem, jako dziewica Maryja pytała świętego Jana, co by sie działo z jej synem?]
    • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 85:
      Dzyalo syąn w Sochaczowye (acta sunt in Sochaczew), w ponyedzalek po nyedzyeli Cantate
      [Działo się w Sochaczowie (acta sunt in Sochaczew) w poniedziałek po niedzieli Cantate]
    • 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)[9], 5, 16:
      Ach sluszebnyky twoge byczmy byyø, przesprawnye sze dzege przeczyw ludu twemu (iniuste agitur contra populum tuum)
      [Ach służebniki twoje biczmi biją a przezprawnie sie dzieje przeciw ludu twemu (iniuste agitur contra populum tuum)]

Derived terms

[edit]
nouns
verbs

Descendants

[edit]
  • Masurian: dżiácz
  • Polish: dziać
  • Silesian: dziŏć

References

[edit]

Polish

[edit]

Alternative forms

[edit]

Etymology

[edit]

Inherited from Old Polish dziać.

Pronunciation

[edit]
  • IPA(key): /d͡ʑat͡ɕ/
  • (Middle Polish) IPA(key): /ˈd͡ʑɒt͡ɕ/
  • Audio 1, dziać:(file)
  • Audio 2, dziać się:(file)
  • Rhymes: -at͡ɕ
  • Syllabification: dziać

Verb

[edit]

dziać impf

  1. (transitive, intransitive) to knit; to weave (to turn thread or yarn into a piece of fabric)
    Synonyms: robić na drutach, tkać
  2. (obsolete, transitive) to embroider (to stitch a decorative design on fabric with needle and thread)
    Synonyms: haftować, wyszywać
  3. (obsolete, transitive) to do; to make
    Synonyms: działać, czynić, robić
  4. (obsolete, transitive) to call; to name [with dative ‘whom/what’]
    Synonym: nazywać
  5. (obsolete, transitive) to recite, to retell
    Synonyms: głosić, opowiadać
  6. (reflexive with się) to go on (to happen or occur) [with z (+ instrumental) ‘with whom’]
    Synonyms: stawać się, wydarzać się, zachodzić
  7. (reflexive with się) to happen to, to occur to [with dative ‘to whom’]
    Synonyms: przytrafiać, zdarzać się
  8. (reflexive with się, obsolete) to work out (to be successful)
    Synonyms: powodzić się, udawać się, wieść się
  9. (reflexive with się, Middle Polish) to be recited, to retold
    Synonyms: głosić się, opowiadać się

Conjugation

[edit]
Conjugation of dziać impf
person singular plural
masculine feminine neuter virile nonvirile
infinitive dziać
present tense 1st dzieję dziejemy
2nd dziejesz dziejecie
3rd dzieje dzieją
impersonal dzieje się
past tense 1st działem,
-(e)m dział
działam,
-(e)m działa
działom,
-(e)m działo
dzialiśmy,
-(e)śmy dziali
działyśmy,
-(e)śmy działy
2nd działeś,
-(e)ś dział
działaś,
-(e)ś działa
działoś,
-(e)ś działo
dzialiście,
-(e)ście dziali
działyście,
-(e)ście działy
3rd dział działa działo dziali działy
impersonal dziano
future tense 1st będę dział,
będę dziać
będę działa,
będę dziać
będę działo,
będę dziać
będziemy dziali,
będziemy dziać
będziemy działy,
będziemy dziać
2nd będziesz dział,
będziesz dziać
będziesz działa,
będziesz dziać
będziesz działo,
będziesz dziać
będziecie dziali,
będziecie dziać
będziecie działy,
będziecie dziać
3rd będzie dział,
będzie dziać
będzie działa,
będzie dziać
będzie działo,
będzie dziać
będą dziali,
będą dziać
będą działy,
będą dziać
impersonal będzie dziać się
conditional 1st działbym,
bym dział
działabym,
bym działa
działobym,
bym działo
dzialibyśmy,
byśmy dziali
działybyśmy,
byśmy działy
2nd działbyś,
byś dział
działabyś,
byś działa
działobyś,
byś działo
dzialibyście,
byście dziali
działybyście,
byście działy
3rd działby,
by dział
działaby,
by działa
działoby,
by działo
dzialiby,
by dziali
działyby,
by działy
impersonal dziano by
imperative 1st niech dzieję dziejmy
2nd dziej dziejcie
3rd niech dzieje niech dzieją
active adjectival participle dziejący dziejąca dziejące dziejący dziejące
passive adjectival participle dziany dziana dziane dziani dziane
contemporary adverbial participle dziejąc
verbal noun dzianie

Verb

[edit]

dziać pf

  1. (transitive, Middle Polish) to misplace; to place
  2. (reflexive with się, obsolete or regional) to turn around; to get lost

Conjugation

[edit]
Conjugation of dziać pf
person singular plural
masculine feminine neuter virile nonvirile
infinitive dziać
future tense 1st dzieję dziejemy
2nd dziejesz dziejecie
3rd dzieje dzieją
impersonal dzieje się
past tense 1st działem,
-(e)m dział
działam,
-(e)m działa
działom,
-(e)m działo
dzialiśmy,
-(e)śmy dziali
działyśmy,
-(e)śmy działy
2nd działeś,
-(e)ś dział
działaś,
-(e)ś działa
działoś,
-(e)ś działo
dzialiście,
-(e)ście dziali
działyście,
-(e)ście działy
3rd dział działa działo dziali działy
impersonal dziano
conditional 1st działbym,
bym dział
działabym,
bym działa
działobym,
bym działo
dzialibyśmy,
byśmy dziali
działybyśmy,
byśmy działy
2nd działbyś,
byś dział
działabyś,
byś działa
działobyś,
byś działo
dzialibyście,
byście dziali
działybyście,
byście działy
3rd działby,
by dział
działaby,
by działa
działoby,
by działo
dzialiby,
by dziali
działyby,
by działy
impersonal dziano by
imperative 1st niech dzieję dziejmy
2nd dziej dziejcie
3rd niech dzieje niech dzieją
passive adjectival participle dziany dziana dziane dziani dziane
anterior adverbial participle dziawszy
verbal noun dzianie

Derived terms

[edit]
nouns
phrase
verbs
[edit]
adjective
nouns
verbs

Trivia

[edit]

According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), dziać się is one of the most used words in Polish, appearing 13 times in scientific texts, 4 times in news, 13 times in essays, 17 times in fiction, and 24 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 71 times, making it the 906th most common word in a corpus of 500,000 words.[1]

References

[edit]
  1. ^ Ida Kurcz (1990) “dziać się”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language]‎[1] (in Polish), volume 1, Kraków, Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 99

Further reading

[edit]
  • dziać in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
  • dziać się in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
  • dziać in Polish dictionaries at PWN
  • Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “dziać”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
  • Maria Renata Mayenowa, Stanisław Rospond, Witold Taszycki, Stefan Hrabec, Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023) “dziać się, dzieć się, [dziejać się]”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
  • Wiesław Morawski (13.03.2020) “DZIAĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
  • DZIAĆ%20SIĘ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 13.03.2020
  • Samuel Bogumił Linde (1807–1814) “dziać”, in Słownik języka polskiego
  • Aleksander Zdanowicz (1861) “dziać”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
  • J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “dziać, [dziejać, dziajać]”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 630