काल

Definition from Wiktionary, the free dictionary
Jump to navigation Jump to search
See also: काले

Hindi[edit]

Pronunciation[edit]

Etymology 1[edit]

Borrowed from Sanskrit काल (kālá).

Noun[edit]

काल (kālm

  1. time (as a concept)
  2. era, epoch, age, period
    • 2020 February 11, विनीत कुमार, “आज का पंचांग: राहु काल और शुभ मुहूर्त का आज क्या है समय, पढ़ें 11 फरवरी का पंचांग”, in Lokmat News Hindi[1]:
      देश की राजधानी नई दिल्ली में राहु काल दोपहर बाद 03.22 बजे से शुरू होगा और ये 04.45 बजे तक रहेगा।
      deś kī rājdhānī naī dillī mẽ rāhu kāl dophar bād 03.22 baje se śurū hogā aur ye 04.45 baje tak rahegā.
      In New Delhi, the nation's capital, the Rahu period [an astrologically inauspicious time] will begin at 3:22 in the afternoon and it will remain until 4:45.
  3. (Hinduism) death (personified as Yama)
    • 2020 February 12, “जेल में बंद पुत्र से मिलकर लौट रही मां व भाई काल के गाल में समाए”, in Dainik Jagran[2]:
      [] तभी रास्ते में काल बन कर आई बस ने इनकी बाइक में पीछे से धक्का मार दिया, जिससे दोनों की मौत घटनास्थल पर हो गई।
      [] tabhī rāste mẽ kāl ban kar āī bas ne inkī bāik mẽ pīche se dhakkā mār diyā, jisse donõ kī maut ghaṭnāsthal par ho gaī.
      [] and just then a bus arrived in the form of Death and rammed their bike from behind, due to which the deaths of both occurred at the site of the accident.
  4. (grammar) tense
Declension[edit]
Declension of काल
Singular Plural
Direct काल (kāl) काल (kāl)
Oblique काल (kāl) कालों (kālõ)
Vocative काल (kāl) कालो (kālo)

Etymology 2[edit]

From Sauraseni Prakrit 𑀅𑀕𑀸𑀮 (agāla), from Sanskrit अकाल (akāla, bad time).

Noun[edit]

काल (kālm

  1. famine; bad times
Declension[edit]
Declension of काल
Singular Plural
Direct काल (kāl) काल (kāl)
Oblique काल (kāl) कालों (kālõ)
Vocative काल (kāl) कालो (kālo)

Pali[edit]

Alternative forms[edit]

Noun[edit]

काल m

  1. Devanagari script form of kāla (“time”)

Declension[edit]


Sanskrit[edit]

Alternative forms[edit]

Etymology 1[edit]

From Proto-Dravidian *kār-; compare Kannada [script needed] (kāḍu, blackness, black), ಕಪ್ಪು (kappu).

Adjective[edit]

काल (kāla)

  1. black, of a dark colour, dark-blue

Declension[edit]

Masculine a-stem declension of काल
Nom. sg. कालः (kālaḥ)
Gen. sg. कालस्य (kālasya)
Singular Dual Plural
Nominative कालः (kālaḥ) कालौ (kālau) कालाः (kālāḥ)
Vocative काल (kāla) कालौ (kālau) कालाः (kālāḥ)
Accusative कालम् (kālam) कालौ (kālau) कालान् (kālān)
Instrumental कालेन (kālena) कालाभ्याम् (kālābhyām) कालैः (kālaiḥ)
Dative कालाय (kālāya) कालाभ्याम् (kālābhyām) कालेभ्यः (kālebhyaḥ)
Ablative कालात् (kālāt) कालाभ्याम् (kālābhyām) कालेभ्यः (kālebhyaḥ)
Genitive कालस्य (kālasya) कालयोः (kālayoḥ) कालानाम् (kālānām)
Locative काले (kāle) कालयोः (kālayoḥ) कालेषु (kāleṣu)
Feminine ī-stem declension of काल
Nom. sg. काली (kālī)
Gen. sg. काल्याः (kālyāḥ)
Singular Dual Plural
Nominative काली (kālī) काल्यौ (kālyau) काल्यः (kālyaḥ)
Vocative कालि (kāli) काल्यौ (kālyau) काल्यः (kālyaḥ)
Accusative कालीम् (kālīm) काल्यौ (kālyau) कालीः (kālīḥ)
Instrumental काल्या (kālyā) कालीभ्याम् (kālībhyām) कालीभिः (kālībhiḥ)
Dative काल्यै (kālyai) कालीभ्याम् (kālībhyām) कालीभ्यः (kālībhyaḥ)
Ablative काल्याः (kālyāḥ) कालीभ्याम् (kālībhyām) कालीभ्यः (kālībhyaḥ)
Genitive काल्याः (kālyāḥ) काल्योः (kālyoḥ) कालीनाम् (kālīnām)
Locative काल्याम् (kālyām) काल्योः (kālyoḥ) कालीषु (kālīṣu)
Neuter a-stem declension of काल
Nom. sg. कालम् (kālam)
Gen. sg. कालस्य (kālasya)
Singular Dual Plural
Nominative कालम् (kālam) काले (kāle) कालानि (kālāni)
Vocative काल (kāla) काले (kāle) कालानि (kālāni)
Accusative कालम् (kālam) काले (kāle) कालानि (kālāni)
Instrumental कालेन (kālena) कालाभ्याम् (kālābhyām) कालैः (kālaiḥ)
Dative कालाय (kālāya) कालाभ्याम् (kālābhyām) कालेभ्यः (kālebhyaḥ)
Ablative कालात् (kālāt) कालाभ्याम् (kālābhyām) कालेभ्यः (kālebhyaḥ)
Genitive कालस्य (kālasya) कालयोः (kālayoḥ) कालानाम् (kālānām)
Locative काले (kāle) कालयोः (kālayoḥ) कालेषु (kāleṣu)


Noun[edit]

काल (kālam

  1. A black or dark-blue colour
  2. The black part of the eye
  3. An Indian cuckoo
  4. The poisonous serpent Coluber नाग (nāga) (= कालसर्प (kālasarpa))
  5. (botany) Senna sophera (syn. Cassia sophera)
  6. A red kind of Plumbago, probably Plumbago indica
  7. Resin of the plant Shorea robusta.
  8. The planet Saturn.
  9. name of Shiva
  10. name of Rudra
  11. name of a son of Hrada
  12. name of the prince Kāla-yavana
  13. name of a brother of king Prasena-jit
  14. name of a future Buddha
  15. name of an author of mantras (= अश्वघोष (aśva-ghoṣa))
  16. name of a नागराज (nāga-rāja)
  17. name of a rakshasa
  18. name of an enemy of shiva
  19. name of a mountain
  20. (Jainism) Of one of the nine treasures
  21. A mystical name of the letter 'm'
  22. The fruit of the काला (kālā) g. हरीतक्यादि (harītaky-ādi)
  23. name of a shakti
  24. name of a daughter of Daksha (the mother of the Kāleyas or Kālakeyas, a family of asuras)
  25. name of Durga

Declension[edit]

Masculine a-stem declension of काल
Nom. sg. कालः (kālaḥ)
Gen. sg. कालस्य (kālasya)
Singular Dual Plural
Nominative कालः (kālaḥ) कालौ (kālau) कालाः (kālāḥ)
Vocative काल (kāla) कालौ (kālau) कालाः (kālāḥ)
Accusative कालम् (kālam) कालौ (kālau) कालान् (kālān)
Instrumental कालेन (kālena) कालाभ्याम् (kālābhyām) कालैः (kālaiḥ)
Dative कालाय (kālāya) कालाभ्याम् (kālābhyām) कालेभ्यः (kālebhyaḥ)
Ablative कालात् (kālāt) कालाभ्याम् (kālābhyām) कालेभ्यः (kālebhyaḥ)
Genitive कालस्य (kālasya) कालयोः (kālayoḥ) कालानाम् (kālānām)
Locative काले (kāle) कालयोः (kālayoḥ) कालेषु (kāleṣu)

Descendants[edit]

Noun[edit]

काल (kālan

  1. a black kind of agarwood from Agallochum (now Aquilaria)
  2. a kind of perfume (कक्कोलक (kakkolaka))
  3. iron

Declension[edit]

Neuter a-stem declension of काल
Nom. sg. कालम् (kālam)
Gen. sg. कालस्य (kālasya)
Singular Dual Plural
Nominative कालम् (kālam) काले (kāle) कालानि (kālāni)
Vocative काल (kāla) काले (kāle) कालानि (kālāni)
Accusative कालम् (kālam) काले (kāle) कालानि (kālāni)
Instrumental कालेन (kālena) कालाभ्याम् (kālābhyām) कालैः (kālaiḥ)
Dative कालाय (kālāya) कालाभ्याम् (kālābhyām) कालेभ्यः (kālebhyaḥ)
Ablative कालात् (kālāt) कालाभ्याम् (kālābhyām) कालेभ्यः (kālebhyaḥ)
Genitive कालस्य (kālasya) कालयोः (kālayoḥ) कालानाम् (kālānām)
Locative काले (kāle) कालयोः (kālayoḥ) कालेषु (kāleṣu)


Etymology 2[edit]

From the root √kal (to calculate or enumerate).

Noun[edit]

काल (kālám

  1. a fixed or right point of time, a space of time, time (in general)
  2. the proper time or season for (+genitive, dative, locative, in compound, infinitive, or subjunctive with यद् (yad)
    • RV 10.42.9b
      उत परहामतिदीव्या जयाति कर्तं यच्छ्वघ्नी विचिनोतिकाले |
      यो देवकामो न धना रुणद्धि समित तं रायास्र्जति सवधावान ||
      uta prahāmatidīvyā jayāti kṛtaṃ yacchvaghnī vicinotikāle |
      yo devakāmo na dhanā ruṇaddhi samit taṃ rāyāsṛjati svadhāvān ||
      Yea, by superior play he wins advantage, when he, a gambler, piles his gains in season.
      Celestial-natured, he o’erwhelms with riches the devotee who keeps not back his treasure.
    kālaḥ prasthānasya or prasthānāya or prasthānetime for departure
    kriyā-kālatime for action
    nā-yaṃ kālo vilambitumthis is not the time to delay
    kālo yad bhuñjīta bhavānit is time for you to eat
  3. occasion, circumstance
  4. season
  5. meal-time (twice a day)
    ubhau kālauin the morning and in the evening
    ṣaṣṭhe kālein the evening of the third day
    ṣaṣṭhā-nna-kālaone who eats only at the sixth meal-time, i.e. who passes five meals without eating and has no meal till the evening of the third day; or without अन्न (anna):
    caturtha-kālamat the fourth meal-time, i.e. at the evening of the second day
  6. hour, hence:
    ṣaṣṭhe kāle 'hnaḥat the sixth hour of the day, i.e. at noon
  7. a period of time, time of the world (= युग (yuga))
  8. measure of time, prosody
  9. a section, part
  10. the end
  11. death by age
  12. time (as leading to events, the causes of which are imperceptible to the mind of man), destiny, fate
  13. time (as destroying all things), death, time of death (often personified and represented with the attributes of Yama, regent of the dead, or even identified with him: hence
    kālo 'smi loka-kṣaya-kṛt pravṛddho
    kālam-√i or kālaṃ-√kṛto die; kāla in this sense is frequently connected with अन्तक (antaka), मृत्यु (mṛtyu) e.g.
    abhy-adhāvata prajāḥ kāla ivā-ntakaḥhe attacked the people like Time the destroyer; compare कालान्तक (kālā*ntaka)
  14. 'kāla personified is also a देवर्षि (devarṣi) in Indra's court, and a son of Dhruva

Declension[edit]

Masculine a-stem declension of काल (kālá)
Singular Dual Plural
Nominative कालः
kāláḥ
कालौ
kālaú
कालाः / कालासः¹
kālā́ḥ / kālā́saḥ¹
Vocative काल
kā́la
कालौ
kā́lau
कालाः / कालासः¹
kā́lāḥ / kā́lāsaḥ¹
Accusative कालम्
kālám
कालौ
kālaú
कालान्
kālā́n
Instrumental कालेन
kāléna
कालाभ्याम्
kālā́bhyām
कालैः / कालेभिः¹
kālaíḥ / kālébhiḥ¹
Dative कालाय
kālā́ya
कालाभ्याम्
kālā́bhyām
कालेभ्यः
kālébhyaḥ
Ablative कालात्
kālā́t
कालाभ्याम्
kālā́bhyām
कालेभ्यः
kālébhyaḥ
Genitive कालस्य
kālásya
कालयोः
kāláyoḥ
कालानाम्
kālā́nām
Locative काले
kālé
कालयोः
kāláyoḥ
कालेषु
kāléṣu
Notes
  • ¹Vedic

Descendants[edit]

References[edit]