Appendix:Temein word lists
Appearance
The following comparative word list of Temein languages is from Blench (2006). The languages are Temein, Tese, and Keiga Jirru.
List
[edit]| English | Temein (sg.) | Temein (pl.) | Comment | Tese (sg.) | Tese (pl.) | Comment | Keiga Jirru (sg.) | Keiga Jirru (pl.) | Comment | Comparisons (Blench) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| adolescent girl | nyɛ́rʈàk | nyɛ́rɛ́ | ||||||||
| after | aaʈi | |||||||||
| after | kama | |||||||||
| after | nya | |||||||||
| afternoon | wuuiny | |||||||||
| afterwards | ṭɔk | |||||||||
| again | onuk | konuŋkɛ | ||||||||
| alike | ʔbanákà | |||||||||
| alive, awake | kápaŋanùk | kɛ́ fúnó | it is alive | |||||||
| all | càp | < Baggara | ||||||||
| all | kɛ̀ṭɛ́kɛ̀ʈ | uiccoḍɛ̀k | kaláásɪ̀k | cf. Tama káák, Ama kwɛ́rɛ̀n, Gaam kay, | ||||||
| allow something to drop and break | yɔkɔmi | yɔkɔmɔʈi | ||||||||
| allow, permit | suku | sukóʈù | ||||||||
| alone | (ɛ)kíɗɔŋ | |||||||||
| always | nyááʈɪn-nyááʈɪn | wərwər | ||||||||
| and | aʔɖa | joins clauses | ||||||||
| and | nya | joins individual words | ||||||||
| angry | ʔɖaso | ʔɖasoaʈo | ||||||||
| animal | yówɪ̀ʈ | sɔ̀ɔ̀ | ɗía na ɓok | lɛ́[k] na ɓok | ‘thing of house’ | |||||
| ankle | ʈúúkúrɪ̀s | kuʈúúkúrí | ‘child of leg’ | |||||||
| answer | ɛɖákìlɔ́ŋɔʈ | ɛɖaʈákì | ||||||||
| ant hill | ʈíɖàk | kíɖàk | ||||||||
| ant, large black | kɪrínyʈɛ̀ʈ | kɪrínyàʔ | ohoɪ̂k | ohwáʔ | orónyiɖàk | orónyìk | ||||
| ant, red | kɪrɪnyééɖə̀k | kɪrɪnyáʔ | kɪrényaɖàk | kɪrényàʔ | ||||||
| antelope | káburè | sɔ́ɔ́mɛ̀ | kusɔ́ɔ́mɛ̀ | |||||||
| anyone | ɗéénì nɗɔ̀ | |||||||||
| armpit | gɪ́lɪgɪ́lɪ̀k | kɪgɪ́lɪgɪ́lɪ̀kɪ̀ | kapəlɛɖə̀k | káápalàk | kwɔ́rʈɛʈàk | kwɔ́rʈɔ | also wing | |||
| arrow | arsàʈ | karsaʈì | ʈwìʔ | kuɖììʔ | ||||||
| ashes | úluk | cf. So ûk, Berta Undu bùbùdà, Meidob úfúdì (and possibly related to more widespread #bur- roots. | ||||||||
| ashes | puḍòʔ | fuɗàʔ | < Kadu e.g.Katcha fuɗo, | |||||||
| ask | ʈɛ̀ʈɪ̀ka | ʈɛ̀ʈɪ̀kaʈa | ||||||||
| at | -(V)ni | locative suffix | ||||||||
| at | ɔ | genitive suffix | ||||||||
| at | ɛnɛ | prep. | ||||||||
| awake | furuŋoni | furuŋoʈonai | ||||||||
| axe | ṭúk | kùṭúkàʔ | máɖàm | kɪ́maɖàm | alfáì | kalfáìŋ | < Arabic al-fās | |||
| baboon | ɔ́limɔ́n | kɔ́limɔ́nì | ṭákwúúrù | kɪɽákwúúrà | kóllòŋ | kuollèì | ||||
| baby, child | ʔdámulʈɛ̀ʈ, ʔɖámula | kiʔɖámula | ɗál | kányàŋ | < Kadu | ɗák | kɪɗék | |||
| back | pɔ̀rɔ́ŋɔ̀ʈ | kùpɔ̀rɔ́ŋɔ̀ʈ | ɛ́rrɛk | kɛ́rrɛɖɪ̀ŋ | ṭááràk | kɪɽááraɖɪ̀k | ||||
| backbone | àmɪ̀[k] na ɽááraʈ | àmɪ̀[k] na ɽááraʈ | ||||||||
| bad | asiyòʔ | asiʈòʔ | not good | asíù | asɪ́ʈʈòʔ | |||||
| bad | nʈɛ̀n | kíʈɪ̀k | ŋaḍɪɖàk | bad, old thing | ||||||
| bamboo | giokɪ̀ʈ | giàk | ṭɛlɪk | ʈɛlɪk | ||||||
| bank, river | pɔ́kɪʈ nʈɛ nʈɔ̀ŋɪ̀ʈ | ḍàŋɪ̀k | kɪḍàŋɪ̀k | |||||||
| baobab | kɔmpurɪ̀ʈ | kikɔmpúrì | kamurɪk | kamuráʔ | ||||||
| bark of tree | pɔ̀páʈɪ̀ʈ | cf. Nilotic e.g. Jumjum pǝtǝkai, Shilluk padho, Luo opok | ||||||||
| bark of tree | ʈáhuk | ṭófuk | cf. Katcha tofu | |||||||
| basket | soróʔ | kusoróʔ | sóóró | kusóóró | ||||||
| basket | árɛ̀ | kárɛ̀ | saffaláí | kɪsaffaláí | ʈáŋasàʔ | kɪɖáŋaswàʔ | basket, bamboo | |||
| basket large | yayáʔ | kɪyayáʔ | ||||||||
| bat (mammal) | rɪ́rù | kɪ́rɪ́rù | kábbíliɖä̀k | kábbílɪ̀k | kɪ́mbɪlɪ̀ŋ | kɪnɪkɪ́mbɪlɪ̀ŋ | ||||
| be spoilt, rotten, angry | ʔdàsò | ʔdàsàʈò | ||||||||
| be sufficient | ɛ́ɖɛ́kàk | |||||||||
| bead | kɔrɗikiʈɛ̀ʈ | karɖòʔ | kurɔ̀k | kuurɔk | stone | nyarɗééɖàk | nyarɗaʔ | |||
| beam of light | kosín | |||||||||
| beans | mùnṭɔ́kɪ̀s | mùnṭáʔ, mùɽáʔ | múɽasɪ̀k | muɽáʔ, munṭáʔ | múɽeɖàk | muɽáʔ | ||||
| bear (child) | ʈíjùk | ʈijoʈaʈùk | ʈúje | ʈújù | ||||||
| beard | bíàk | kɪbíàkɪ̀k | ɓɛ̀k | kɪɓáʔ | kíja[k] kɪnáɖùk | kíja[k] kɪnakwúɖɪ̀ŋ | ||||
| beat | bá | báɗà | ||||||||
| beat | báʈɛ̀ | báʈàʈà | ba | baɗa | ||||||
| beat (drum) | báá | bááʈà | bàɖe | bàɖà | ||||||
| because | kɛ | |||||||||
| become | mána | máʈana | ||||||||
| bed (split bamboo) | kulúŋkɪ̀s | kulúŋkò, kolóŋkò | ||||||||
| bed (string) | ɛŋkɛrɛ́ʔ | kɛŋkɛrɛ́ʔ | < Beja via Arabic | aŋgarêŋ | kaŋgarêŋ | < Beja via Arabic | ||||
| bedbug | kuṭúŋwaṭúŋɪnʈɛ̀ʈ | kuṭúŋwaṭúŋwà | kɔɽááɽùŋ | |||||||
| bee | ʈɪ́ju | kɪʈìjɔ | cf. honey | |||||||
| bee | ʈɪ́ju nʈɛ́ ɗál | ‘child of honey’ | ɗál aa ʈúju | ‘child of honey’ | ɗá[k] na ʈuju | kɪɗe[k] na ʈuju | ||||
| beer | ʈɛrɛ̀ | mɔɗú | kumɔɗɛ́ɛ́ʔ | ʈarɛʔ | kɪɖɛrɪk | |||||
| before, in front of | lúlɔ̀, lúllò, lúlò | loc. of lúlò ‘head’ | uss(w)ɪŋ | |||||||
| begin | verb + ɔnɔlúlɔ̀ | from the verb bɔ́ʈɔkà ‘to cut’ and ama, amaʈa ‘to be about to’ | ||||||||
| behind | ?ɛny | |||||||||
| belly | óòm | kómɪ̀k | oŋ | kwóɖɛnɛk | koŋ | kwurɪ́ŋ | ? cf. Southern Nilotic e.g. Pokot múù, for Temein, Jumjum kön, Mabaan kono for Tese etc. | |||
| below, down | kɪ́lla | |||||||||
| big | ḿbù | kɪ́mbɪ̀k | úbù | kúbɪ̀k | cf. Keiga abulɔŋɔ, Lendu bɔ̀, Teda bu, Lugbara ambo, Teso -pol | |||||
| big | ɗùrù | kumɔ́kɔràʔ | cf. Dongola Nubian dū́l, Dinik dúbɔ̀, Tama dúút, Bari dúmàʔ, Shilluk duoŋ, Berta Undu ‘dúúŋí, | |||||||
| bird | íawɛ̀ʔ | kawɛ́ʔ | nawɛʔ | kawɛ́ʔ | nɔ́ì | kwáì | cf. Kanga ndoi | |||
| bite | ɛ́wí | ɔ́wɔ́ɖɔ́ | áwí | ʈáʈáɖá | also áwəɖɛ | áwí | áwúʈà | |||
| bitter | mpɪ́pɪ̀l | àfɪ̀lɪ̀k | ||||||||
| black | nṭùṭɪ̀ŋ | kunṭùṭɪ̀ŋ | úɽúɽɪ́ŋ | ánɗúɽɪ́ŋ | cf. Keiga aɗuk, Gaam ɖùɪ́(n), Dilling uri, Kipsigis tʊ́ɪ̀, Acholi cɔ́ɔ̀l, Bongo luti, Masalit duuŋgi, | |||||
| blacksmith | ʈɛ́ɛ́rəɖä̀k | ɛ́ɛ́rì | ||||||||
| blacksmith | ɗéynìʔ na báʈàn | nɛ́ɛ̀ kina báʈàn | ʈɔɖɔháduʔ | kaaɖɔhaɖɪ́ʔ | ʈámɖaɗɔ̀k | < Kadu | ||||
| black-throated dove | afíìbaɖèì | afálaɖòŋ | ||||||||
| bless | kúú+ɛ + ɔ́púŋɪ̀ʈ | okú + ɔ́púŋɪ̀ʈ | lit. ‘blow with air’ | |||||||
| blind | kɔ́púlɔ̀ʔ | kɪ̀kɔ́pulɪ̀k | kahulóʔ | |||||||
| blind | ṭuunṭu | kiṭuunṭu | ||||||||
| blood | mónɪ̀ʈ | mönɪ̀k | monɪ̀k | ? cf. Nilotic e.g. Acholi remo, also Kenga mosò, Daju Darfur támöke | ||||||
| blow (mouth) | kúú | kwɔ́ɔ́ʈɔ̀k | kúú | kwəɖa | kúú | kúúʈà | ||||
| blow on fire | kúú | kɔ́ɔ́ʈɔ̀ | ||||||||
| blunt, dull | ja aʈɛ kɛ́ɛ̀ʔ | not sharp | ||||||||
| blunt, dull | ʔdúklu ʔdúkuluk | asɪɖɪyɪk | ‘has no teeth’ | |||||||
| boat | múrkàb | kɪmúrkàb | < Arabic | |||||||
| body | kɪ̀líʔ | kɪlííʔ | kɪ́li | |||||||
| bone | àmɪ̀s | kɔ́maʔ | kɔmɛk | kɔ́maʔ | àmɪ̀k | kɔ́maʔ | Assuming the key element of the root is the mV- then cf. Murle amɛɛn, Dinik ááma, Uduk asima, | |||
| bow | moonɗí | kímóónɗì | kamɪɗɪ́ŋ | |||||||
| boy, child | ɗál | kɪɗɛ́l | dál | kányaŋ | ɗák nɖáámàk | kɪɗɪŋ kɪnɖáámɪ̀ŋ | ||||
| brain | nyúl | majɔlɪ̀k | majɔl | ṭɔɛɛŋ | ||||||
| branch | sɪ́lɪmonɪ̀ʈ | kisɪ́lɪm | ||||||||
| break | ŋwɔṭàk | ŋwɔṭaʈàk | nyányumà | áyyɔmà | áyyɔmàɖà | |||||
| breast | nyɛlɪkɪʈɛ̀ʈ | kɪnyɛ́lɪ̀k | nyɛlɛɖə̀k | kɪnyɛlɪ̀k | kɪnyɛlɖàk | kɪnyɛlɪ̀k | cf. Lotuko nɛnayɪ, | |||
| breath | nyɪ́sɪlàk | |||||||||
| breathe, rest | àŋáʈ | ŋɪ́səlà | nyɪ́səlèi | nyɪ́səlaɖèi | ||||||
| bring (here) | mɔ́ɔ́n ɛ̀ | mɔ́ɔ́ʈài ɛ̀ | lit. ‘come with’ | aŋáɖɪk | aʈááɖɪk | akwɛ̀ | aÿeikɛ̀ | |||
| brother, his, her | aranyuná | karanyuná | arányunàʔ | ɔrɔ́inà | ||||||
| brother, my | aranyuná, nɔ̀ŋ | ɛrɪ́ŋɔ | arɪ́ŋà | my sibling | ||||||
| brother, your | ɔrɔnyunɔ́ | kɔrɔnyunɔ́ | örunò | ɔráinùŋ | ||||||
| buffalo | opún na kɔ̀rɔ̀m | kopún na kɔ̀rɔ̀m | bull of earth | lɪk | kɪláʔ | |||||
| build | gánya | gányaʈà | áʈanyà | áʈanyaɖà | ŋànà | ŋànàɖà | ||||
| building | áʈanyàk | |||||||||
| bull | opún | kopún | ɔtɔ́rr | kwotɔ́rɪ̀k | < Arabic toor | opún | kopún | |||
| bull | kwɔ́láʔ | aʈʈáruk | kúʈaruk | < Arabic toor | ||||||
| bundle of thatching grass | ṭɔk | |||||||||
| burn tr. | lásuɖu | lásuʈu | probably connected with widespread isi for ‘fire’ | |||||||
| burn, light fire tr. | ukogú | ukoʈógu | nyúrɖɔ | nyúrʈɔ | ɗárkaɖù | ɗárkaɖaɖù | also light fire | cf. Berta Undu dáárà, Kadu ogudaana (which may combine both roots) | ||
| bury | aṭuká | aṭukáʈà | ||||||||
| bush | ʈɪ́rfɛ | álelei kuɓɪŋ | ||||||||
| but | aʔda, nyɔkɔ́nṭɛ | |||||||||
| buttock | kuuruk | kukuuruk | ʈúhùŋ | kuɖuhò | kɪsámbáráŋ | |||||
| buy | kɔ́lɔ́ʔbà | kɔ́lɔ́ʔbàʈà | kwɔ́labà | kwɔ́lbà | kwɔ́lbaɖà | |||||
| call | kókwí | kókwáʈà | kwókwuɖà | kwuɖi | kwuʈʈà | |||||
| camel | kámpúlàŋ | kíkámpúlàŋ | kammaláʔ | kammaláák | ||||||
| can, be able | áyák | áyáʈàk | cf. know | |||||||
| can, be able | gɪʈárà | gɪʈáràʈà | < Sudanese Arabic gadar | |||||||
| captured slave | ɖógoʈò | koɖógoʈò | ɖókoʈòŋ | kuɖókoʈòŋ | < Hill Nubian | |||||
| carnivore, wild animal | ḍía na kuɓɪŋ | lέ[k] na kuɓɪŋ | ||||||||
| carry (esp. on head), take | mɛ́ʈak | mɛ́ʈaʈak | ||||||||
| carry here | aŋáɖɪk | aʈááɖɪk | ||||||||
| carry there | ɖaɖɪk | eʈááɖɪk | ||||||||
| cat | biis | |||||||||
| cat | kaɖíìs | < Arabic | kaɖɛsɪk | kɪnɪ́ŋ kaɖɛsɪk | < Arabic | |||||
| cat, wild | muɖurèʔ | kumuɖurɪ̀k | munɖurè | kumunɖurè | ||||||
| cattle corral | sàràŋ | kɪsàrɛ̀k | saraŋ | kɪsaraŋaɖɪk | also fence | |||||
| chair, stool | murʈɪ́kà | kumurʈɪ́kà | boɽú | kɪ́boɽuk | ḍíà na gárfak | ‘thing of sitting’ | ||||
| chameleon | ḍááràŋ | kɪḍááràŋ | ||||||||
| charcoal | sɔ́k(g)ɔ́yumɪ̀ʈ | sákáyùm | sééɗə̀k | sák | lɪ́ŋ | |||||
| cheek | kórómɪk | kókórómɪk | ||||||||
| cheek | kúrúmɪk | kúkúrúmɪk | múkwolɪk | kúmokwɔ̀l | ||||||
| chest male | aɗɔk | kwɔɗɔɖɪŋ | ||||||||
| chicken | kókoròk | kóókoròk | k(w)óóròk | kókoròk | kòròk | kwóórok | ||||
| chief | sɪ́l | kɪsɪ́loʔ | wáárà | kwáárɪ̀k | ||||||
| child | ɗál | kɪɖɛ́l | ʈúrniɖàk | ʈúrnì | ||||||
| chin | gɛ̀rɛ̀ʔ | kɪgɛ̀rɛ̀ʔ | kɛ́bɛbɪ̀k | kábabàʔ | káɗaŋàk | kɪ́kɪɗaŋɪ̀k | ||||
| chop, cut down tree | ṭɛnʈɛŋa | ṭɛnʈɛŋaʈa | kakalaha | kakalahaɖa | ||||||
| circumcise | ṭɪpá ṭɪŋɪ̀n | ṭɪpáʈa ṭɪŋɪ̀n | ‘cut penis’ | |||||||
| claw, nail | lúlɪ̀ʈ | kwóólɪ̀n | sɔjarɪ̀k | kɪsɔjarɔ̀ŋ | kɪ́saŋwarʈàk | kɪ́saŋarù | cf. Dilling ʃundi | |||
| clean | kɔṭɔ́kɔṭàk | |||||||||
| climb away from speaker | kalak | kalaʈak | ||||||||
| climb towards speaker | kolí | kalaʈái | ||||||||
| cloth | kɪ̀ʈɪ̀ʔ | kɪ̀gɪ̀ʈɪ̀ | káɖàʔ | kááɖàʔ | káʈɛ̀ | kiáʈɛ̀ | ||||
| cloud | kɔbɔ́rʈɛ̀ʈ | kɔ́bɔ́rɔ̀ʈ | kabárɛɖə̀k | kábárɪ̀k | kubárɖàk | kubárɪ̀k | pl. = sky | cf. Kanga tifudo(k), Zaghawa burdu, Shilluk polo | ||
| club | ɗáluk | kɪɗáluk | ||||||||
| coffee | bunn | plant ? < Amharic | ||||||||
| coffee | gahwa | drink < Arabic | ||||||||
| cold | njùlùn | kunjùlùn | anyɔ́l | ajullùk | cf, Berta Undu àgʊ́ʊ́rù, Bagirmi ùlù, Ilit sulluma | |||||
| cold, very | ajúlukjúlùk | |||||||||
| come | mɔ́ɔ́n | mɔ́ɔ́ʈài | áàŋ, ɛ́ɛ̀ŋ | áʈàì | áù | áʈei | cf. Kanga ande, So ac, Kunama aw, Berta Undu àdò, Yulu áì, Moru aɽi, | |||
| cook porridge, sauce | pisɔ̀ | pisɔʈɔ̀ | öɗumò | öɗumòɖo | ||||||
| cook something | ɛlùk | ɛkaʈùk | áwíɖì | áwíʈaɖà | ||||||
| corpse | ɗéénì nʈɛ́ bulɪ̀n | nɛ́ɛ̀ʔkɪnʈɛ́ | ||||||||
| correct | sàhíí | < Arabic śaḥiiḥ | ||||||||
| cotton | opúkɔ̀ | ɔrɔ̀ʔ | kɪsɔrɔ̀ʔ | áwaràʔ | ||||||
| cough (v.) | sɛ́nsɛlà | sɛ́nsɛlaʈà | ɔ́ɔ́lèi (once) | ɔ́lɔ (often) | ɔ́ɔ́lèì | ɔɔlaɖèì | ||||
| cough n. | ÿɔlɔ | |||||||||
| count | ṭíṭɪkà | ṭíṭɪkàʈa | kɪ́ra | kɪ́raɖà | kɪ́rʈi | kɪ́rʈaɖà | ||||
| cow | kwállàʔ | |||||||||
| cow | ńʈɛ̀ŋ | kɪ́ʈúk | ɛɖɛ̀ŋ | kwúɖùk | aɖɛ̀ŋ | kuɖuk | ||||
| crawl, creep, kneel | kuṭukú | kuṭukóʈu | ||||||||
| crocodile | tɪmsá(h) | kúʈúmsùŋ | < Arabic timsāḥ | kɪmányáliyàʔ | kumɔ́kɔràʔ | |||||
| crowd | ʔbúúʔbulɔ̀ʈ | |||||||||
| cry, weep, shout | wujìk | wujoʈɔ̀k | wujì | ójà | ájaêà | |||||
| cure, mend, repair | áṭɪ́ŋɪnʈàk | áṭɪ́ŋɪnʈàʈàk | ||||||||
| curse | mɔ́rak | mɔ́raʈak | ||||||||
| cut | bɔ́ʈɔkà | bɔ́ʈɔkaʈà, bɔ́ʈɔkaʈài | káɽahà | káɽahaɖà | kwɔ́ɽɔfɔ | kwɔ́ɽɔfɔɖɔ | ||||
| cut, slit | ṭɪpá | ṭɪpáʈa | kwɔ́ɽɔfɔ | kwɔ́ɽɔfɔɖɔ | ||||||
| dance n. | bɪ́lɪk | |||||||||
| dance v. | mɪ́là | mɪ́laʈà | bɪ́lá | bɪ́láɖa | bɪ́láʔ | bɪ́laɖà | ||||
| daughter | púsùŋ | kɪpúsùŋɪ̀k | ɗàl ɛ́nnàŋ | + female | ||||||
| day (counting) | kwáàʔ | lit. sleep | kwáàʔ | |||||||
| daytime | wuuiny | unyɪŋ | ŋóóròŋ | |||||||
| dead | bulɪ̀n | |||||||||
| deaf | mɪ́rí | kɪ̀mɪ́rɪ̀n | mɛrííʔ | mɪ́ri | kɪmɪriyàʔ | |||||
| die | nyɪ́mùk | nyɪmáʈaʈùk | cf. Krongo ááyà, Nyang’i iɲal, Tama eyà, Lotuxo yɛ, Kenga oyo, | |||||||
| die | ʈábalà | búláɖà | ʈábalà | búláɖà | cf. Ik bad-on, | |||||
| difficult, heavy | njɛljɛl | |||||||||
| difficult, heavy | nʈɛ̀nnɛ̀ | annɛ́ʔ | ||||||||
| dig | ììʈì | ììʈáʈɔ̀ | kö̀ | kö̀ɖö̀ | aiʈi | aiʈaɖà | ||||
| dikdik | wɪ́r | kuwɪ́ráŋɪ̀k | kuríʔ | k(w)úúriʔ | kwuríí | kukurííyàʔ | ||||
| dirty | káŋulɪ̀k | |||||||||
| disperse something | ɔfirɔ | ɔfirɔʈɔ | ||||||||
| divide | gɪsɪmʈak | < Arabic | ||||||||
| divide | mina | minaʈa | (?) | |||||||
| divorce, drive away | lugwíʈɔ́k | lugwíʈɔ́ʈɔ́k | ||||||||
| do | lɪ́mɪɖà | lɪ́mɪʈà | ||||||||
| dog | óòʔ | kwéèn | òòʔ | kwɛŋ | kòòʔ | kweŋ | also moon month | |||
| dog, wild | kòòʔ na kuɓɪŋ | kweŋ na kuɓɪŋ | ||||||||
| donkey | kwóʈɛnɖìr | kukwóʈɛnɖìri | kɪ́llikɛwɪ̀k | kɛllɪkawàʔ | kúlkɔ́ŋ | kúlkwáí | ||||
| door | ʷúún | kúúnìk | tɪ́llayàʔ | kɪɖɪ́llayɪ̀k | ʈɪ́llɛ̀ʔ | kɪɖɪ́llɛ̀ʔ | ||||
| door of branches | ʈɛ́ɛ́làʔ | kɪʈɛ́ɛ́làʔ | bɪlgɪ̀ny | kibɪlgɪ̀ny | ||||||
| door of wood | ṭɔŋṭɔŋ | kɪṭɔŋṭɔŋi | ||||||||
| doorway | áɖu[k] na nyamaɖɪ̀k | |||||||||
| dove | ṭɪ́ṭɪ̀m | kɪṭɪ́ṭɪmìyy | yellow-throated dove | əbbɪ̀k | abboŋ | afóì | afóŋ | yellow-throated dove | ||
| down | kɪlla | kwaroŋ, kwɔrɔŋ | ɪlléle [?] | |||||||
| dream (v.) | ɔ́ɔ́gɔʈɪ̀k | awaɖɪk | n. | áwɛɛɖàk | ||||||
| dress (v.) | iiʈú | iiʈáʈú | kuɖukurɪŋ | kuɖuhaaɖarɪŋ | ||||||
| drink | awsà | awsaʈà | máʈɪla | máʈɪlaɖa | ɔ́sà | ɔ́sɔɖà | ||||
| drum | ánɗɛ̀ŋ | kɛnɪ́nɗɛ̀ŋ | ||||||||
| drunk | ausaʈ | verbal noun from ausà | ||||||||
| dry season | pɛlɛɲ | |||||||||
| dry, empty | rààri | ɛɖɪnyàr | ṭáárɪ̀k | kɛɽáárɪ̀k | dry, empty, hard | |||||
| dum palm | apurṭɛkɪʈ | apurṭɛ | ṭaɗɛ́manyáʔ | ṭaɗɛ́manyɪ́k | ||||||
| dumb, foolish | koʈikoli | |||||||||
| dung | week | kuwéék | of cow | |||||||
| dura | mórɪŋɪnʈɛ̀ʈ (one grain) | mórɪŋɪs (one head of grain) | mórɪŋ | mörɪnyɪ̀k | mörɪ̀ŋ | marɪŋyɪ̀ɖàk | mərɪŋ | |||
| dust | wúlṭò | ṭuŋ | ṭúŋ | |||||||
| dwarf | ɔŋgɔrɔ́ŋɪnʈɛ̀ʈ | ɔŋgɔrɔ́ŋ | ||||||||
| ear | wénàʈ | kwèén | ŋwánɪk | kwɛ́ɛ́ŋ | wanək | kwɛ̀ŋ | cf. Gaam wind, Liguri unɛʈɛ, Tama ùtu, Murle itat, | |||
| early morning | ʔjooʔjoon | |||||||||
| earth, soil, ground | kɔ̀rɔ̀m | kɔrɔŋ | kwɔ́rɔk | |||||||
| eat | láma | lámaʈà | láma | lámaɖà | láma | lámaɖà | cf. Gaam nàm, Lugbara ɲá, Songhay nã, Kunama ŋa, Tama ŋàn, ? Ama tàm, | |||
| eat one’s fill | gumàk | gumaʈàk | ||||||||
| eat together | lamana | lamaʈána | ||||||||
| egg | warɪs | kwaraʔ | kwɔrɛk | kwaraʔ | kwɔrɛɖàk | kwaraʔ | cf. Nara ware, Daju Sila wálace. If the plural k- prefix is old, the many forms across Nilo-Saharan of the type #kol- including Songhay guri woud be cognate. | |||
| eight | kɔ́ŋɔnʈɪ̀n | kéṭàʔ | aɓɓà | |||||||
| elbow | rɪ́pìʔ | kɪrɪ́pìʔ | kwóɽörɛ̀k | ṭɔŋwɔrɛ̀k | kuɽɔŋwɔrɛ̀k | |||||
| elephant | lɔ́ŋɔ̀n | kɪlɔ́ŋɔ̀nɪ̀k | lɔ́ŋɔ̀l | kɪlɔ́ŋɔlɪk | lɔ́ŋɔ̀ŋ | kúlɔ́ŋɔ̀ŋ | ||||
| eleven | ámù[k] fuɖɪ́ gɪ́ɗɗe | |||||||||
| empty | ʈáámɛ̀ | kɪɖáámɪ̀k | ||||||||
| empty, dry | rààrì | ʈɔ́mɛ̀ | kuɖɔ́mɪ̀k | < Daju | ||||||
| enclosure, corral | gɛ̀ʈ | kɪgɛ̀ʈɪ̀n | araká | kɪsárakaɖɪ̀n | ||||||
| enemy | ɔɗɔn | ɗosoʔ | also ‘stranger’, ‘slave’ | |||||||
| enter | ʔdii | ʔɖiaʈanai | (to speaker) | |||||||
| enter | ʔduu | ʔbulɔʈu, ʔbulaʈanai | (from speaker) | |||||||
| evening | nèègí, nɛ̀ɛ̀gí | |||||||||
| everywhere | láàŋɪni kɛ̀ṭɛ́kɛ̀ʈ | ‘place in all’ | ||||||||
| ewe | kɪríàŋ | kɪkɪríàŋ | kʷɔ́gɔmɪ̀k | kʷɔ́gɔmàʔ | kokomeɖàk | kɔ́kɔ́mɛ́k | ||||
| exit | ʔdii | ʔɖiaʈanai | (to speaker) | |||||||
| exit | ʔɖuu | ʔbulɔʈu | (from speaker) | ɖákɪŋ | ||||||
| eye | nɪ́ŋɪ̀nàʈ | kɛ̀ɛ́n | náánɪ̀k | kɛ́nyɪ̀ŋ | náŋanàk | kɪɗákɪŋyɛ̀ŋ | face = kɪ́nyɛ́ŋ | cf. Mangbetu nɛ́ŋɔ̀, Ama aŋɛ̀, Dinka ɲin, | ||
| face | kɛ̀ɛ́n | lit. ‘eyes’ | kɛ́nyɪ̀ŋ | lit. ‘eyes’ | kɪ́ŋyɛ́ŋ | cf. eyes in Nilotic | ||||
| faeces, excrement | ɔŋɪ̀s | kɪ́ŋɔ | kínyòʔ | kɪŋyàʔ | kɪ́ŋyáá | |||||
| fall (rain) | lè | |||||||||
| fall (v.) | ʈurò | ʈuraʈò | bɛɖɛlà | armulà | armulaɖà | fall from level | ||||
| fall from | nyúnyákì | nyúnyaʈákì | ||||||||
| fall from height | saguɖulà | |||||||||
| family | rágàʔ | kɪ́rágàʔ | ||||||||
| fan, deleb palm | papɪs | kipapa | fahɪk | kɪfafááʔ | ||||||
| far | ŋgɔnɔrràŋ | stem = ràŋ | aḍd)ákɪŋ | keewáɗɗáwɛ̀ŋ | ||||||
| fat | ʔbɛ̀kàn | ʔbɛ̀kàʈàʈ | lúmwullɛ̀ | people | ɗokorok | |||||
| fat a. | kɪlɪmunnàŋ | kɪʈɛ́ɛ́lɪmuɖannàŋ | ||||||||
| fat n. | kɪṭínyɔ̀ | nányɛ́ɖə̀k | nányàʔ | pl. kɪnányàʔ | ḍokorok | cf. Ilit anya, Ciita yin, Bari nyiret, | ||||
| father, my | ápà | apà | áfa | cf. Tulishi apa, Ama aba, Meidob abbá, Berta Undu àbbá etc. | ||||||
| father, your | konò | kweinuŋ | cf. Kamdang kɔ, | |||||||
| fear (v.) | wɔ̀nɔ̀ | wɔ̀ʈɔ̀nɔ̀ | ö́ri | ö́riɖɛ̀ | arlɛ̀k | arlɛɖɛ̀k | ||||
| feather | k(w)ómpɛrɪ̀ʈ | k(w)ómpɛr | kuhúhúɖə̀k | kúhúhùk | àguruk | kugúru | ||||
| female | [nɖa]lmɛ̀ | kunɖóólɪ̀k | ||||||||
| fence | lálàʔ | kílálàʔ | aak | kwoor(u)parɪk | ||||||
| fence, enclosure | ||||||||||
| few | kárɖìʔ | |||||||||
| few tears | kalakɔ́màʔ | |||||||||
| field | ɔ́jɔ̀m | kɔ́jɔ́mɪ̀k | fɔ́k | kuhaɖàʔ | agɛŋ | kɛ́ɛ́mɪ̀k | ||||
| fifteen | ámù[k] fuɖɪ́ gɪ́ḍɛŋàk | |||||||||
| fifty | ʈeaɗi kɛ kɪ́ɗenàk | |||||||||
| fig, wild | ópujɪ̀ʈ | ápɔ̀s | cf. Arabic jammēz | |||||||
| fight, struggle (n.) | áʔɖáʈ | |||||||||
| fill something | píkú | píkóʈù | kwɔ́rnyù | kwɔ́rnyaɖù | ||||||
| find, see, discern | ɗɪka | ɗɪkaʈa | ||||||||
| finger | nínàʈ nʈɛ́ ɗál | kɛ́n nʈɛ́ kɪɖɛ́l | hand + child | ɗálanɪ̀k | kányagááyɪ̀ŋ | child of hand | ɖá[k] na nánàk | kɪɗágɛ́ŋ | ||
| finish something | mɔrú | mɔrɔʈú | ||||||||
| finish, cease, stop | mɔrú | mɔrɔʈú | ||||||||
| fire | pɔ́ɗɪ̀ŋ | kɪ̀pɔ́ɗɪ̀ŋɪ̀k | pö́ḍɪ̀ŋ | kɪpö́ḍɪ̀ŋ | fáɗɪ̀ŋ | kɪfáɗɪ̀ŋ | cf. Bongo pfoɗu, Bagirmi podu | |||
| firewood | mɛ́rɛŋ | márɛnyɪ̀k | márɛ̀ŋ | maranyɪ̀k | mɛɛrɛk | |||||
| first | lúlɔ̀, lɔ́lɔ̀ | |||||||||
| fish | kálálɪ̀s | kálálàʔ | also lálìs | álélɪk | kálálaʔ | kɛ́lɛ́ɖak | káála | cf. Tulishi kalowa’ (fishes), So kɔlɛʔ, Dongolawi kā́rɛ, Kara kánza, Turkana ekolia | ||
| fist | nánàk nḍɪ́ŋɪlà | |||||||||
| five | ŋgɛ́ɗɗàʈ, ŋgɛ́ɗɪnàʈ, ɗínaʈ | keḍinàk) | kɪ́ɗenàk | |||||||
| flame | ŋáɗɪmàk ya hö́ɗɪ̀ŋ | kɪŋáɗɪmàk kɛ hö́ɗɪ̀ŋ | tongue of fire | |||||||
| flame | panaʈ | kipanaʈi | údùk ya hö́ɗɪ̀ŋ | kwúɗɪ̀ŋ kɛ hö́ɗɪ̀ŋ | mouth of fire | lílíŋàk | ||||
| flat rock | ṭáfálɪ̀k | kɪɽafáálì | ||||||||
| flee, run away, fall from | ɲúnyákì | ɲúnyaʈákì | ||||||||
| flood | mɔ́nɔ́ŋ | |||||||||
| floor, earth, ground | kɔ̀rɔ̀m | |||||||||
| flower | ʈogɔ́yokɪʈɛ̀ʈ | ʈogɔ́yokɪʈà | ʈuliɖä̀ | ʈolɛŋ | ʈulɛnyiɖàk | ʈulɛŋ | ||||
| fly n. | ɔ́ŋɪ̀s | kɔ́ŋàʔ | kɔ́ŋwɛ̀k | kɔ́ŋwàʔ | kɔ́ŋwɛ̀k | cf. Lugbara óŋú, Liguri Daju aŋax, | ||||
| fly, rise, stand up | ŋɛ́ʈàk | ŋɛ́ʈaʈàk | pó | ʈuhóʈó | fúfúŋò | fufúŋáʈáɖò | ||||
| follow | oŋiʈi, aŋiʈi | oŋiʈaʈɔ | ||||||||
| food | lámàʈ | kɪlámàʈɪ̀k | lámàk | lámàk | ||||||
| foot, leg | ɔ́llòk | kwɔ́óaɖɛ̀ | állùk | kwúlɖɪ̀ŋ | cf. Mamwu kalʊ (leg), Gaam lúɖ, Berta Sillok lu (leg) | |||||
| foot, leg | áwàʈ | kwúlʈɪ̀n | cf. Krongo àwwà | |||||||
| forbid | ányɛk | ányɛʈak | ||||||||
| forehead | ṭáŋa | kɪɽáŋa | ||||||||
| foreigner, stranger | ɔɗɔn | ɗosoʔ | áɗɛ̀ŋ nɖóɖɪ̀ŋ | nɛ̀ɛ̀ʔ kɪnɖóɖɪ̀ŋ | ||||||
| forest, bush | ɔ̀gɔ̀ʈ | áámɔ̀ | álelei kuɓɪŋ | |||||||
| forge (v.) | bàʈi ṭɪ́ṭɪʈ | bàʈaʈà ṭɪ́ṭɪʈ | bàɖè | bàɖà | to strike | bá | báɖà | |||
| forget | ʈɔ̀ɔ̀lu | ʈɔ̀ɔ̀lɔʈu | ||||||||
| forty | ʈeaḍi kɛ kwɔŋwɔŋ | |||||||||
| four | kɔ́ŋɔn | kwɔ́ŋùŋ | kwɔŋwɔŋ | |||||||
| fox | ṭaŋarɪk | kɪṭaŋarɪk | ||||||||
| friend | wórɪ́nyà | kórɪ́nyànɪ̀ | úrunyɪ̀ŋ | kúrunyɔ̀ | ɔrɔŋyɪ́ŋ | |||||
| frog, toad | kwúɗóʔ | kúkwúɗóʔ | kwuɗóʔ | kwúúɗóʔ | aʈáuɗaʔ | kɪ́ʈáuɗɪ̀k | ||||
| full | kapúkanùk | kɪjɛnɛ | kégwɔ́rnyunàŋ | |||||||
| gather | oʔbulɔ | oʔbulɔʈɔ | ||||||||
| gecko | kafunḍóliyòʔ | kɪnɪ́ŋ kafunḍóliyòʔ | ||||||||
| giraffe | kɔbɔrɛ̀ʔ | kɔ́ɔ́bɔrɛ̀k | ||||||||
| giraffe | mɪrɪ́n | kɪmɪrɪ́nɪ̀k | mɪrɪ́l | kɪmɪrláʔ | mɛrlɪk | kɪmɛrliyàʔ | ||||
| girl | púsùŋ | kɪpúsùŋɪ̀k | ɗál iɖa nàmɛ̀ʔ | kányaŋ kiɖóllɪk | ||||||
| give | okú | okuʈɔ̀kù | ʈɪn | ʈɪnaɖà | ʈɪņi | ʈɪņɖi | ||||
| give back | ɛɖákì | ɛɖákiaʈákì | ||||||||
| go | ìʈák | ìʈàʈák | ɪ́ɖɖà | ɪ́ʈà | ɪņɖá | aʈá | cf. Didinga to, Bari tu, Berta Undu àdá, Mabaan ootta, | |||
| go and meet someone | urɔ | urɔʈɔ | ||||||||
| go down | gɪro | gɪraʈo | ||||||||
| go up (away from speaker) | kalak | kalaʈak | ||||||||
| go up (towards speaker) | kolí | kalaʈái | ||||||||
| goat (f.) | nâ | kàɪ́ | náʔ | lígáátə̀k | naʔ | kai | ||||
| goat (m.) | kwɔ́ɔ̀rlàʔ | kukwɔ́ɔ̀rlàʔ, kukúrlàʔ | kwɔ́rɔmàl | kwúrumàlɔ̀ʔ | kɔrmak | kɔrmɪ̀k | ||||
| goat, male | kɔrmak | kɔrmɪ̀k | ||||||||
| God, rain, sky | náŋanàʈ | Ɓáròʔ | = ‘shadow, spirit’ | masalɪ̀k | < Kadu Masala | |||||
| good | nʈóbàn | konʈóbàn, kunʈóbàn | ö́yyòʔ | anaɖítòʔ | áyùk | áʈò | cf. Lotuxo ol-oyyu, | |||
| goodbye | ìʈák ɔ́púŋɪ̀ʈ ókúúʈɪ̀n | Go and the world blow upon you | ||||||||
| goodbye | ìʈík kɛ nʈábàn | ìʈàʈák kɛ konʈíbàn | Go well | körönyɪk | kaaraŋ | |||||
| gourd | tááɖaɖàk | kɪɖááɖaɖàk | nɗɔ̀ŋ | kɪnɗɔ̀ŋ | ||||||
| gourd | ṭɔ́ŋ | kɪ̀ṭɔ́ŋàʔ | áyùk | áʈò | ||||||
| gourd | ṭɔ́ŋ | kɪ́ṭɔ́ŋàʔ | púnyɔŋ | kuhúnyɔnɪ́k | kárḍɛ̀ŋ | kiáárḍɛ̀ŋ | gourd small | |||
| granary | ʈálàp | kɪ́ʈálàpɪ́k | dúnnùŋ | kudúnnɪ̀ | farɪk | kɪfarɪk | ||||
| grass | ɔ́yɔ́mɪ̀ʈ | ɔ́yɔ́m | áyòŋ | áyòŋɖə̀k | áyòŋɖàk | áyòŋ | ||||
| grave, tomb | ṭúkanàʈ | kuṭúkanàʈ | ṭwáánɪ̀k | koɽóónàʔ | ṭuanàk | kuɽuánɛ̀ | ||||
| green | yɔ́yɔm | kiyɔ́yɔmɪ̀ | emɪmɪ̂l | aŋgarmàʔ | ||||||
| grindstone for oil | ánɗulùk | kánɗulùk | ||||||||
| ground | ʈábbàŋ | kɪ́ɖabbèk | ||||||||
| ground between khors | ʈufɔ̀k | kʉɖufɔ̀k | ||||||||
| groundnut | ʈómpúkɪʈɛ̀ʈ | ʈámpúkò | kwáásɪ́lɪɖä̀l | kwáásɪ́l | akuɖubeɖàk | akuɖubò | ||||
| guinea-fowl | nánɪ̀ŋ | kɪ́ŋ | ||||||||
| guinea-worm | fɪrɪnɖídɪk | kɪfɪrɪnɖídɪk | ||||||||
| hail | koroŋɪ̀ʈ | kíkaraŋ | ||||||||
| hair | jɛ́ʈɪ̀ʈ | kɪ́jɛ̀ʈ | kijáɖɪ̀k | kíjàk | kíjaɖàk | kíjàk | cf. Ama jè, | |||
| hand, arm | nínâʈ | kɛ́n | ɛ́nnɛ̀k | kɛ́ŋ | nánák | kɛ́ŋ | cf. So ân, Lotuxo aanɪ, Toposa akan, Ilit kona, | |||
| happy | màksúúʈ | < Arabic mabsuuṭ | óòmɔ̀nʈóbàn | ‘good in belly’ | ||||||
| happy | óòmɔ̀ nʈóbàn | lit. ‘good belly’ | ||||||||
| hard, dry, empty | nʈɪ̀rààrɪʔ | nyàrɪ̀ | ṭáárɪ̀k | kɛɽáárɪ̀k | ||||||
| hare | ʈíàʈ | kɪʈíàʈì | sák | kɪsɛŋ | cf. charcoal | ʈɛ̀k | kɪɖɛ́k | |||
| hartebeest | káburàŋɛ̀ | káburàŋɪ̀k | asɪnɪ́k | kasunó | ||||||
| harvest (n.) | pílɔn | |||||||||
| harvest (v.) | píli | píloʈɔ | ||||||||
| has | aʈɛ | |||||||||
| has, he | áʈɛ | |||||||||
| hate (v.), refuse, dislike | ányak | ányaʈak | ||||||||
| have, I | ŋáʈáʈɛ | |||||||||
| have, they | áʈáʈɛ | |||||||||
| hawk | nɔ́i na gwóóròk | |||||||||
| he, she | nákà | ɛnnáʔ | nɛ́ | |||||||
| head | lulò | k(w)olúlɪ̀n, kululɪ̀n | óllò | kúllìɖɪ̀ŋ | állò | kwúlɖɪ́ŋ | cf. Dinik ɔ́r, Gaam ɔ́l, Meidob or, | |||
| hear | ʈóŋwà | ʈóŋwàʈà | ʈuŋwa | ʈuŋwaðà | ʈɔŋwa | ʈɔŋwaɖà | cf. Ilit tüka | |||
| heart (physical) | óòm | ṭɔ́ɔ́mà | also seat of emotions | ? cf. Tama àmùl | ||||||
| heart (physical) | ḍalááɖónò | kɪdááɖónɪ̀k | ɗanááɖonò | kɪɗááɖonò | cf. Kanga ɖunugu | |||||
| hearth, fireplace | láàŋ ná pɔ́ɗɪ̀ŋ | kɪ̀láánʈɪ̀k kɪná | kɪmsɛ́msi | |||||||
| heavy | nʈɛ̀nnɛ̀ | kɪnʈɛ̀nnɛ̀ | ánnɛ̂ʔ | aŋŋɛ̀k | naaɖɪ́nnɛ̀k | |||||
| heel | nanɖɪɖɪ̀k | kɛnɖɪɖɪ̀k | ||||||||
| hello | ʔja nʈɪ́kɛ nʈóbàn | ʔja kíʈɪ́kɛ konʈóbàn | Are you not well? | |||||||
| help | mákì baŋa | maʈákì ~ | ||||||||
| here | nʈàkànì | aláŋ | ánú | |||||||
| hide | ʔbɪ́lónòk | ʔbɪ́laʈónòk | ||||||||
| hide something | ʔbɪ́li | ʔbɪ́láʈɔ̀ | ||||||||
| hippopotamus | opún na múŋ | ‘bull of water’ | algɪrɪ́nʈì | kaalgɪrɪ́nʈì | < Arabic girinti | opún na muŋ | kopún na muŋ | ‘bull of water’ | ||
| his, her father | kɔ́nyúnɔ̀ | kányúnà | kɔnyunà | kwainá | ||||||
| hit | báá | bááʈà | ɓa, baɖa | báɖì | báʈʈà | strike | ||||
| hit | báʈɛ̀ | báʈàʈà | [or ɖ] | |||||||
| hoe n. | kɪɽɪ́ɲ | kɪkɪɽɪ́ɲ | ṭɔ́gwɔ̀ŋ | kɔ́ɽɔgwɔ̀ŋ | ṭɔŋɔ́ŋ | kuɽɔŋɔ́ŋ | ||||
| hoe v. | léí | láêéí | ||||||||
| hoeing | lɛ́ɛ́ŋ | |||||||||
| hold, grasp, catch | kɔ́mùk | kɔ́mɔʈɔ̀k | kömu | kömuɖa | kəmu | komaêà | ||||
| hole | (w)úún | kúúnɪ̀k | uuŋ | kunik | ||||||
| honey | ʈɪ́ju | also ‘bee’ | ʈúju | ʈuju | kuɖuju | |||||
| horn | kɪ́nɪʈ | kɪ́n | kinɪk | kɪŋ | kiŋik | kiŋíà | cf. Kipsigis kúínò, | |||
| horn, instrumental | ʈɪrikɔk | kùʈúrùkìyòʔ | ||||||||
| horse | mánʈà | kɪmánʈà | [could be ɖ not a ʈ] | móʈòʔ | komóʈòʔ | mɔ̀ʈò | kumɔ̀ʈɔ̀ | |||
| house | nyáà, nyuáà | kwíìʔ | ɓɔ́k | kubö́ö́ɖɪ̀ŋ | ɓok | kwik | ||||
| how many? | ɗɛɛkɛ̀ɛ̀ | aba | ɗɛ́ɛ́ | |||||||
| how? | ŋɛ́ɛ́nɔ́ | ɛbei | alkáí | How is it? | ||||||
| hundred | sakar ŋgɛ́mmùk | ʈeaɗi kɛ mùk | ||||||||
| hungry, be | nánàŋ ɔ́tù | ‘hunger kills [me]’ | nanàŋ | hunger | nánàŋ | hunger | ||||
| hungry, be | aʈak | |||||||||
| hunt (v.) | ɛsiʈuk | ɛsʈaʈuk | ɪɖɖa lámɔ | ɪʈá lámɔ | go hunting | ɪņɖá lamɔ | aʈá lamɔ | |||
| hunting | lɔ́m | lám | lamɔk | |||||||
| hyena, spotted | ŋóŋóŋ | kuŋóŋóŋí | agwúúk | kwugwóóʔ | aŋwúk | kúŋwuàʔ | ||||
| hyena, striped | séégàʔ | kɪséégàʔ | ||||||||
| I, me | nán | náŋ | náŋ | cf. Bari nân, Acholi an, Gaam áán, | ||||||
| immediately, suddenly | koomoʈoni | |||||||||
| inside | ɛnɛ lááŋ | lááŋ= place | ||||||||
| intestines, guts | kwúrúnyɪʈ | kwúrúny | kwurɪ́ŋɪdə̀k | kwurɪ́ŋ | kwúrɪ́ŋy | |||||
| iron | ṭɪ́ʈɪʈ | kɪṭɪ́ṭì | sg. = ‘piece of iron’ | alilliiɖək | alelèʔ | lelɪk | alelɪk | < Keiga | ||
| jackal | bɔ̀rɔ̀l | kɪbɔ̀rɔ̀lì | waaŋ | kwaanɪk | waŋ | kuwaŋ | cf. Dinka awàn | |||
| jaw | guṭɔkɪ̀ʈ | kigɔṭɔ̀k | kɛ́bɛbɪ̀k | kábabàʔ | kɛbɛkɛbɛ́ʔ | kɪbɛkɛ́beʔ | ||||
| jaw | ṭuṭokɪ̀ʈ | koṭoṭak | ||||||||
| judge (v.) | ákumá | ákumáʈa | < Arabic | |||||||
| jump (v.) | ṭáŋkɪrà | ṭáŋkɪràʈà | ||||||||
| Keiga Jirru | ḍóni | |||||||||
| kick | báá ɛ áwàʈ | bááʈà | hit with foot | |||||||
| kidney | kɪ́gɪ̀n | |||||||||
| kidney | kurwɪɲ | kuməɖä̀k | kumɔ̀ŋ | ɗá[k] na kumàŋ | kiɗá kumàŋ | |||||
| kill | ɔ́ʈù | ɔ́ʈóʈù | óɖò | óɖoɖò | áɖù | áɖaɖù | cf.Bongo atun, Bari tatʊ, | |||
| knee | nɔ́ŋgù | kɪnɔ́ŋgù, kɪnɔ́ŋgùʈɪ̀n | nóù | kə́wɪ̀ŋ | nóù | kɪnóù | cf. Bari kuŋú, Mabaan uŋu, | |||
| kneel, crawl | kuṭukú | kuṭukóʈu | ||||||||
| knife | pókò, pógò | kɪ́pókò, kúpókò, kópókò | sakínɪ̀ʔ | kɪsákinɪ̀ʔ | ʈoroŋ | kuɖoroŋɛ̀ʔ | ||||
| know | áya(k) | áyáʈà(k) | ɛ́ɛ́ʔ | ááɖɛ̀ | ái | áyaɖɛ̀ | cf. Tama ajili, Maasai a-yioló, Ik iyes, | |||
| kokaab | kányamuràʔ | kɛnɪŋkányamuràʔ | ||||||||
| kujur | múseeʔ | kumúseeʔ | ||||||||
| lake, pool, pond | kúlàʔ | kukúlàʔ | surwóó | kusurwóó | lɔfɔŋ | kulɔfɔŋ | ||||
| lamb, kid | kɔ́rɔ́màn | kukúrúmùn | ||||||||
| land-monitor | gɔ́ŋgɔrɔ̀ŋ | kɪgɔ́ŋgɔrɔŋɪ̀k | karaɓúŋ | kááraɓáʔ | ŋárábú | kɪŋárábú | ||||
| language, word, speech | lɔ́ŋɔʈ | ílák | cf. word | alŋak | ||||||
| last, final | kinʈɪrɪk | |||||||||
| laugh (v.) | ŋolɪlì | ŋolɪʈaʈàʔ | mɛ́lʈɪɖà | mɛ́lʈɪʈà | kúɽɪʃɪɖà | kúɽɪʃʈaɖà | ||||
| leaf | ? | ṭoorɛɖàk | ṭaaro | Tese < Kadu e.g. Tulishi kin-ʈaro/ø- | ||||||
| leaf | kɔ́bùkɪ́ʈ | kabó | cf. Luo oboke, ? Tama aful | |||||||
| leave off something | suku | sukoʈu | ||||||||
| leave, let alone | jɔŋgwa | jɔŋgwaʈa | ||||||||
| left hand | nínàʈ nʈɛ́ kɔ́kɔ́lɛ̀ʔ | ɛ́nnɛ̀k ɪɖááʔ kule | nánà[k] na kwáálɛ̀ | |||||||
| leopard | ɔlúŋ | kɔlúŋɪ̀k | ʈunnuʔ | kuɖunnuʔ | ʈojoròʔ | kuɖojoròʔ | ||||
| leper | áḍɛ̀ŋ na ʈónyɪ̀ŋ | nɛ̀ɛ̀gɪna ʈónyɪ̀ŋ | ||||||||
| leprosy | ʈónyɪ̀ŋ | |||||||||
| lick | ɗénɗenyàk | ɗénɗenyaʈàk | nánnányiɖà | nánnányiʈà | ɗaŋei | ɗaŋaɖei | ||||
| licking | áɗainyɪɖàk | |||||||||
| lie (v.) | ilɛŋéì ʔɖuyaŋaʈ | |||||||||
| light (not heavy) | pùl, pwɔ̀l | kɛpwɔ̀l | yɛhálhallɪ̀k | nyɪfɛlfɛllɛ̀k | ||||||
| light fire | ukú | ukóʈa | kúú | kwəɖa | ||||||
| light leather | fáyuŋ | kɪfáyuŋ | ||||||||
| lightning | ámakalàn | biɖɪnàŋ | làmà[k] na nók | |||||||
| lightning | nyamaʈa | |||||||||
| lion | kámpɪ̀ŋ | kɪ́kámpɪ̀ŋɪ̀k [or kɪ́kámpɪ̀ŋɪ̀kì] | ásaɖ | ásaɖa | < Arabic | ʈiamùk | agamù | |||
| live, dwell | kárpànà | kárpàɖànà | ||||||||
| liver | múrɪ̀ʈ | kɪmúrʈɪkɔ̀ | múrɪ̀k | kúmúrɪ̀k | múrɪ̀ŋ | kúmúrɪ̀ŋ | cf. Ama máɽɪ̀ɲ, Teso emaɲ, Songhay dāmal, Zaghawa màán | |||
| lizard | kɔ́ŋgɔlɔ̀s | kɪ́ŋgɔlɔ̀ʔ | kikɪ́lbaʈúrɛ̀ | kííkɪ́lbaʈúrɛ̀ | ||||||
| locust | wulɪ̀ʈ | kwulɪ̀n | wulɪ̀k | kwulɛ̀ŋ | allɪ́k | kwulɪk | ||||
| long | sagal(l)áʔ | asaŋaláʔ | asɛsaŋalɪ́k | < Kadu e.g. Keiga -asagala | ||||||
| long | njɔ́rʈàʔ, njɔ́rʈàk | kɪnjɔ́rʈàʔ, kɪnjɔ́rʈàk | cf. Gaam jáár, ? Ilit geer-a, | |||||||
| lose something | wayaŋa | wayaŋaʈa | ||||||||
| louse | gámuíʈìʈ | gámul | < Arabic قملة | gámùl | < Arabic | kɪ́ɖɪɖɪɖàk | kɛ́ɖɛɖɪ̀ŋ | cf. Kadu kiɖikiɖik, Tama itti, Meidob iidi, Nara ʃitti | ||
| love, like | ɗárà | ɗáràʈà | dára | dáraɖà | ||||||
| lower lip | íʈùk nɖɛɛlàʔ | lanyɪ́k ya ʈuhalɪŋ | áɖù[k] ɪllɛ́rwòk | |||||||
| lung | kúpùk | kukupúkɪ̀ | púpɪ̀k | púpɔ̀ | ||||||
| mad, crazy | lúlònʈɛ̀n | kwolúʈɪ̀n kíʈɪ̀k | lit. head bad | |||||||
| maize | sɪlúŋ | sɪlúŋṭɛ̀ʈ | mɛrɪgä́ä́rì | mɛrɪgä́ä́rìɖä̀k | manáŋgarʈàk | manáŋgarɪ̀k | dura of the Greeks | |||
| make hole | fwɔyà | fwɔyaɖà | ||||||||
| make, do | mà | màʈà | ä́ɽɪgɪɖà | ä́ɽɪgɪʈò | ||||||
| make, do, create | mà | màʈà | əɽɪgɪɖà | əɽɪgɪʈà | ámʈà | ámʈaɖà | ||||
| male | [nɖa]màk | kɪnɖáámɪ̀ŋ | ||||||||
| man (vir) | kwórʈòʔ | kwóròʔ | < Nubian e.g. Kadaru kworto | ʈam(m)aɖám(m)àk | ʈákak | áɗɛŋ ņɖáámàk | ŋɛ̀ɛ̀ kɪnɖáámɪ̀ŋ | cf. Tama máá | ||
| many | kɛ́lṭɪ̀ŋ, ɛ́mbɛrɛ̀n, ɛ́mbɛràn | |||||||||
| many | ajjáŋ | |||||||||
| many | káʈábák | cf. Katcha (k)aɖagbo | ||||||||
| market | kɔ́lɔ́ʔbɪ̀ʈ | kɔkɔ́lɔ́ʔbɪ̀ʈ | dakulabana | |||||||
| market | súúk | < Arabic | asúk | kəsuk | < Arabic | |||||
| marry (men) | àràmà | àràmàʈà | ||||||||
| marsh | ɗagi | kɪɗagi | ||||||||
| mat | albɪ́rɪs | káálbɪrɪs | < Arabic | |||||||
| mat | bɪ́rɪsù | kɪbɪ́rɪsù | < Arabic | bɪròʃ | buruuʃ | < Arabic | albɪrsɪ̀k | kalbɪrsɛ̀ | < Arabic | |
| maternal grandmother | ám n-ánnà | |||||||||
| meat | nʈɛ̀ʈɪ̀ʈɛ̀ʈ | nʈɛ̀ʈ | ||||||||
| meat | liɖə̀k | bɪlanɖàk (one piece) ɪnɖàk | kɪnɖaɖɪ̀k | archaic, formerly ɪlɖàk | cf. Tulishi tu’-da’, Mbay dã̀, Kreish àtə́, Kanuri da | |||||
| medicine, root | mɔ́rɔ̀ʔ | kɪmɔ́rɔ̀ʔ | muréék | kumɔrɔ | móreɖàk | komórò | ||||
| meet so. coming in opposite direction | urɔnɔ | wɔʈɔnu | ||||||||
| milk (n.) | kíí | sàáʔ | kíí | |||||||
| milk (v.) | kɔ́njulúk | kɔ́njulɔ́ʈɔ̀k | ɗúúɖu | ɗúúʈu | kweilu | kweilɛɖà | ||||
| modern medicine | ɖáwà | < Arabic | ɖáwà | |||||||
| monkey | rusɪ́n | kurusɪ́ni | alimaŋ | kaləmi | ||||||
| moon, month | kóù | kikówɪ̀n | káù | kə́wɪ̀ɲ | kòòʔ | kweŋ | ||||
| morning | ɛlɛnyi | |||||||||
| mosquito | ɔ́mɪs | kɔ́ma | kumɛɖàk | kumɛ̀ʔ | ||||||
| mother, his, her | áŋúnà | ámmunà | ámuna | |||||||
| mother, my | áyáʔ | ä́ʈɛ̀ | ɪ́nnà | |||||||
| mother, our | ɪ́ŋŋà sɔŋɔ | |||||||||
| mother, their | ámunanyɔ | |||||||||
| mother, your | ɔ́ŋúnɔ̀ | ámmunɔ̀ | ámunuŋ | |||||||
| mountain, hill, stone | kúrɛ̀ʈ | kukúrɛ̀ʈ | widespread for ‘stone’. cf. Birgid kuur, | |||||||
| mountain, hill, stone | bɔ̀bɔ́rɔ̀t | kì-bóbóròt-ɪ̀ | uɖumɪk | kuɖumɪk | uɖumɪk | kuɖumɪk | hill, mountain | |||
| mouth | íʈùk | k(w)úʈɪ̀n | úɖùk | kwúɖɪ̀ŋ | áɖùk | kwúɖɪ̀ŋ | cf. Murle otok, Bari kutuk, Maiak (+ most of Nilotic) ʈok, Fur ùtò, | |||
| much | ɛ́mbɛràn | |||||||||
| much, very | keṭṭu | |||||||||
| mud | ʈɔkiʈɛ̀ʈ | ʈɔk | ʈɔ̀k | ʈɔk | ||||||
| mud wall | kumáŋgál | kukumáŋgáli | ||||||||
| mushroom | kɪɖéékɪɖàk | kɪɖɛ́ɛ́kɛ́ | ||||||||
| my maternal grandfather | áfa n-ánnà | |||||||||
| my maternal grandfather | kwai n-ánnà | |||||||||
| my paternal grandfather | áfa n-apa | |||||||||
| my paternal grandfather | kwai n-apa | |||||||||
| my paternal grandmother | ám n-apa | |||||||||
| my sister | aranyuná nɔ̀ŋ nʈɛ́ púsùŋ | árɪŋà | arɪ́ŋà[ɪ] nɖálmɛ́ | |||||||
| name | kàlɪ́n, kàlɪ́ŋ | pl. sometimes kikàlì | kalɪŋ | kalɪk | cf. Katcha ɛrɛ, Meidob eere, Lotuxo kari, Baka iri | |||||
| narrow | kárianùk | éjɪnyɪlàʔ | amɪɗɪlàʔ | |||||||
| navel | kwúllɔ̀ʔ | kwúúllɔ́ʔ | kúllà | kugúllɛ̀ŋ | ||||||
| navel, prominent | sulúkuʈúk | kusulúkuʈúkì | surukurùk | kusurukurùk | ||||||
| near | ʈɪkáʔ | eɖɪkaʔ | kééɖikà | |||||||
| neck | ŋálòʔ | kɪŋóónɖɪ̀n | ŋálo | kɪŋáɖɖɪŋ | ŋálo | kɪŋáʈɪŋ | cf. Daju Shatt ŋase, Gaam ŋálg, | |||
| necklace | karɗòʔ nʈɛ olaʈ | kuurk kɪɖáá ɗaaɗarak | nyarɗaʔ | |||||||
| net for fish | kömɪk | köömɪk | ||||||||
| new | n(ɗ)ɪ́ŋàn | kɪnɗɪ́ŋàn | aŋáŋ | áŋaŋ | cf. Shilluk ɲan, Gule gaŋas, | |||||
| next year | áwuḍḍɛ̀ŋ | |||||||||
| nice | áɗɗɪŋ | |||||||||
| night | ʔjóón | kuʔjóónɪ̀k | ʔjúnì | koʔjúnì | ajunì | cf. Bagirmi njó | ||||
| Nile monitor | nyɛ́màl | kɪnyɛ́malɪ̀k | Varanus niloticus | |||||||
| nine | ŋgɛʈúùn | keɗina[k] nya ááŋùŋ | jálɪ́gɪ̀ɗɛ̀ | |||||||
| no | álaaŋ | asɛ | not | |||||||
| no | láʔ | < Arabic | ||||||||
| nose | kɪ́mɪ́nʈɪ̀n | kɪkɪ́mɪ́nʈɪ́nì | kɪ́mɖɪ̀ŋ | kɪɖɪ́mɖɪ̀ŋ | cf. Tama àmɪt, Berta Undu àmʊ́ŋ, Lugbara umvú, Maiak umu, | |||||
| nose | mámárɔ̀k | kɔ́marɛ̀k | cf. Kanga mɔrɔk, Daju Njalgul man-, | |||||||
| now | kááʈanì | alaʔŋ | ||||||||
| oil | nyínyàʔ | Sg: bɪla nyínyàʔ. Pl: kɪnyínyàʔ | ||||||||
| oil | ɗúúsì | bɪla nyínyàʔ | kɪnyínyàʔ | |||||||
| old (people) | ʈíí | kiṭííɔ | papá | áfaŋa | ||||||
| old (things) | rùn, nɗórùn | kɪnɗórùn | orɪŋ | asíù | = ‘bad’ | |||||
| one | kíɗɔŋ | kíɖɔ | kɪ́ɗɗe | cf. Uduk ɗe, Bagirmi kɛ́ɗɛ, | ||||||
| onion | marjɛlʈɛʈ | marjɛl | < Arabic basal | |||||||
| open | kɔ́ɖù | kɔ́ɗɔʈɔ̀ | kɔ́ɖuɖu | kɔ́ɖuʈu | kwɔɗiʈú | kwɔɗiʈaɖá | ||||
| ostrich | ʈɪ́mɔnɪ̀ʈ | kɪ́ʈɪmɔ̀n | ʈúɖɖumò | kúúʈumɪ̀k | ánɖumàŋ | kúnɖumɪ̀k | < Kadu | |||
| other | ńɗɔ̀ | kɪʔja | ídə̀ŋ | ɪ́ɗɗèŋ | cf. So ɛdɛn, Gaam ɗààn, Dinka daŋ, | |||||
| outside | ɛnɛ lááŋ | |||||||||
| over, above | kɪ́rɪ̀ŋ | ullʷalɪŋ | ɪllɛ́r- | |||||||
| over, above | lúllò | cf. head | ||||||||
| owl | ʔduuki | kuʔduuki | ||||||||
| penis | ṭɪŋɪ̀n | kɪṭɪŋɪnì | ámmɔ̀r | káámmɔ̀r | ámurùk | kámurùk | ||||
| pepper | ʃaṭṭa | < Arabic | ||||||||
| pepper | filfil | < Arabic | ahɪlipɪliɖä̀k | ahɪlipɪl | < Arabic | |||||
| perhaps | kaansurɛ | |||||||||
| person | ɪɽáwɪrɪ̀ŋ | núúɽɪ̀ŋ | ||||||||
| person | ɗéénì | nɛ́ɛ̀ʔ | írḍàŋ | nííḍàŋ | also nɛ̀ɛ̀ḍàŋ | áɗɛ̀ŋ | nɛ̀ɛ̀ʔ | |||
| pick up | àràmà | àràmàʈà | ||||||||
| pick up in hand | amʈá | amʈáʈa | ||||||||
| pierce | pɔ̀ɔ̀ | pɔ̀ɔ̀ɖà | ||||||||
| pig, domestic | kúʈùr | kùkúʈúrì | kúɖ(ɪ)rɪ̀k | kúúɖ(ɪ)rɪ̀k | kuɖurɪ̀k | kuguɖuríyàʔ | ||||
| pig, wild | aʈapá | kaʈapá | ||||||||
| pinch | kùù | kùùʈà | ||||||||
| place | láàŋ | kɪ̀láánɖɪ̀k [or ʈ] | ɛllɪ̀ŋ | kɛllɪ̀ŋ | lɛɛk | kɪlɛɛk | ||||
| play | álúgwànà | álúgwàʈànà | bɪ́lá | bɪ́láɖa | aláuʈanà | aláuʈanɛ̀ | ||||
| please | makì nʈóbàn | maʈákì ~ | do good to | |||||||
| poison, venom | mɔ́rɔ̀ʔ | máraŋ | áluk | i.e. sing. of ‘root’ but applied to snakes etc. | ||||||
| poor | fɔgur | < Arabic | ||||||||
| porcupine | mɛl | kimɛlɪk | màl | kɪmàlɪ̀k | ||||||
| pot | n(ɗ)úŋwà | kún(ɗ)úŋwà | ṭáɽɛ̀ʔ | kɪɽáɽɛ̀ʔ | aɗuáʔ | kuɗuáʔ | ||||
| pot, water | kalálù | kuwálalù | cf. Sudan Arabic kalōl | |||||||
| pour | sɛɛrùk | sɛɛrɪʈùk | ahulnè | ahulaɖinè | ábbúlòu | ábbuloʈòu | ||||
| pour libation | ʔbaalak | ʔbaalaʈak | ||||||||
| pray | ílɔŋɔ̀ | ílɔŋɔ̀ʈò | speak to | |||||||
| pray | kɛn ʔɖɛma | kɛn ʔɖɛmaʈa | ask help | |||||||
| pull | waràk | waraʈàk | ájjɪrì | ájjɪraɖài | ájjɪrì | ájjɪraɖà | ||||
| punch | báɖì kɛ nánàk nɗɪ́ŋɪlà | báʈʈà kɛ nánàk nɗɪ́ŋɪlà | ||||||||
| punish | báá | bááʈà | cf. hit | |||||||
| push | sɪ́pàk | sɪ́paʈàk | kuɖuhò | kuɖuhoɖò | sɛ́ŋɛrà | sɛ́ŋɛraɗà | ||||
| put, place | ṭípɔ̀k | ṭípɔ́ʈɔ̀k | lumò | lumoɖò | áɗɪmà | áɗɪmaɖà | ||||
| python | ɪ́ri, irí | kirí | ɪríí | kiiriʔ | ə́ri | kɪniə́ri | ||||
| quick (eating) | saromsarom | |||||||||
| quick (running) | kwolṭɪŋ | |||||||||
| quickly | ásulá sákorɛʈ, sákorɛʈ | sɔ́ɔ́mɛ̀ | kusɔ́ɔ́mɛ̀ | |||||||
| rain, sky, God | náŋanàʈ | nók | not God | nók | ||||||
| rainbow | úlul | kùlúlɪ̀k | kafunɗɔ́lɪnyɔ̀ŋ | |||||||
| rainy season | waaʈɪn | |||||||||
| ram | ṭúmpúlɔ̀ʔ | kuṭúmpúlɔ̀ʔ | ṭúgʷɔ̀ʔ | kúɽugʷɔ̀ʔ | ṭuŋwáʔ | kuɽuŋwɪ̀k | < Kadu | |||
| rat, brown | báákú | kubáákú | ||||||||
| rat, mouse | ʈɛ́ɗɪŋ, ʈɪ́ɗɪŋ | kɪʈɪ́ɗɪŋ, kɪʈɛ́ɗɪŋ | ṭɛ́dɛ́ŋ | kɪɗɛ́dɛ́ŋ | ṭɛ́ɗɪ́ŋ | kɪ́ṭɛ́ɗɪ́ŋ | ||||
| red | nʈɛ̀rɛ̀ | kɪnʈɛ̀rɛ̀ | örutwɛʔ | orbɛk | also orɛk archaic | |||||
| remember | ɗoɗɪ́k | ɗoɗɪ́kiʈik | ||||||||
| rest, breathe | áŋak | áŋaʈak | ||||||||
| return here | kɪ́rɪ́ŋònìk | kɪ́rɪ́ŋàʈànài | ɗáŋŋanà | ɗáŋŋananà | ʈúsanà | ʈúsaɖanà | ||||
| return there | kɪ́rɪ́ŋànàk | kɪ́rɪ́ŋàʈànàk | ||||||||
| rib | kúrúkɔk | kùkúrúkɔkɪ̀ | kɪ́ŋinɪ̀k | kɛ́ŋɪ́ŋ | kiniɖək | kɪ̀ŋ | ||||
| rich | sɪ́l | kɪsɪ́loʔ | < Hill Nubian. lit ‘chief’ | |||||||
| rifle, gun | almúnɖuŋ | kálmunɖuŋ | ||||||||
| right hand | nínàʈ nʈɛ́ bɔ́kùn | ɛ́nnɛ̀k yáá lámàk | nánà[k] na lamàk | ‘hand of food’ | ||||||
| rise, go up | ŋɛ́ʈàk | ŋɛ́ʈaʈàk | ŋáʈarɪ̀ŋ | ŋáʈaʈarɪ̀ŋ | ||||||
| river | pɔ́kɪʈ | kɪpɔ́kiʈɪ̀n | súrɔ́ʔ | kusúrɔ́ʔ | kɪri | |||||
| road | aro, arw | kɔ́rr | áro | kwárɪŋ | cf. Nandi ɔ̀ɔ̀r, | |||||
| road | ɔ́nʈɪ̀ʈ | kɔ́nʈɪ̀n | ? cf. So ôd, | |||||||
| roan antelope | kɔ́lloruk | kwɔ́llɛrɪ̀k | ||||||||
| rock | rááràŋ | kɪrááràŋ | ||||||||
| root | muréék | kumɔrɔ | vein, sinew | |||||||
| root, vein | kɪ́rɪkɪ̀rɪ̀ʈ | kɪrákɪràʔ | kɪ́rɪk | kɛ̂r | kíriɖàk | kírɪk | root, vein, sinew, tendon | Assuming the underlying root is –ri(k) this looks very much like Niger-Congo forms | ||
| rope | mɪ̀s | máà | lɔ̀l | kalɔ́l | lɔ̀k | kɔlány | ||||
| rope hanging frame, net | sɛsɪlàŋ | sɛsɪlàŋì | lɔ̀kɔ̀k | kɪ́nílɔ̀kɔ̀k | ||||||
| rope, cattle | rók | kurók | ||||||||
| round, spherical | ṭɔ́ŋkɔlɔŋanɛ̀n | oɗogoláʔ | kéŋɔrʈunà | |||||||
| rub, wipe | kurana | kuraʈana | ||||||||
| run | kajaŋài | kajaŋaʈài | ráʈʈà | ráttaɖà | ráʈʈà | ráʈʈaɖà | ||||
| sack, bag, waterskin | ṭúlúkɔ̀ʔ | kuṭúlúkɪ̀k | bɪlaɖɛ | < KK | ||||||
| sacrifice for dead | kɛ̀lɛ̀ŋ | |||||||||
| sad, angry, sorry | pori | |||||||||
| saliva | kùmùʔ | |||||||||
| salt | sɛlɛlɪnʈɛʈ | sɛlɛlɛ | sɛlɪk | bɪlasɛlɛŋ | sɛlɛŋ | < Kadu N.B. bi- is a dim. prefix | ||||
| same as | ɛ kɪ̀lí kɪnyàŋ | lit. ‘with their bodies’ | ||||||||
| sand | pɔ́kɪ̀ʈ | ɖ/ð | also river, valley | ʈɛnnɪ́k | ʈɛ́ŋ | cf. Mayak tiŋil | ||||
| saw (v.) | ʔbɔʈɔka ɛ munʃáár | < Arabic | ||||||||
| say | ilɛŋéì | ilɛŋɛ̀ʈéì | nyá | nyaɖáá | nyá | nyɛ́ʈá | ||||
| scar | kɔ̀rànɛ́n | |||||||||
| scar | súkurʈɛ̀ʈ | súkur, kusúkúrì | ||||||||
| scorpion | nyínyɔ̀ŋ | kunyínyɔ̀ŋ | nányòŋ | kunányòŋ | nyúnyɔ̀ŋ | kinyúnyɔ̀ŋ | ||||
| scratch (v.) | aŋgurana | aŋguraʈana | ||||||||
| scrotum | kuêɛ̀rɪ̀ŋ | |||||||||
| see | aŋkɪlɪ̀k | aŋkɪlàʈa | ŋk assimilates to ŋg | ? Nubian Kadaru ŋɛl, Fur ögil, | ||||||
| see | pà | faɖa | fù | faaɖà | ||||||
| seed | ʈɛ́ɛ̀ʈɪ̀ʈ | ʈɛ́ɛ̀ʈ | ʈɔ́yoɖə̀k | ʈòyɔ́k | ʈééyɪɖàk | ʈééyàk | < Katcha ʈɔyɔ/na- | |||
| self | kɪ̀líʔ | body + reflexive pronoun | ||||||||
| sell, buy | kɔ́lɔ́ʔbà | kɔ́lɔ́ʔbàʈà | kwɔ́kwɔ́labà | also ‘buy many things’ | ||||||
| send | agɪlɪ́k | agɪlàʈàk | ||||||||
| sesame | káfálaŋ | afóŋ na káfálaŋ | ||||||||
| sesame | káfalɛɖàk | kiáfálàŋ | ||||||||
| seven | kálákaròk | kwɔ́ŋuŋ nyɛɖanàʔ | 4 + 3 | àŋwàiɖànàʔ | ||||||
| sew | ranɗɪnà | ranɗɪnàʈà | ɗáɗɗarɖà | ɗáɗɗarʈà | áɗ[ɪ]rʈì | áɗɪrʈaɖà | ||||
| sewing | áɗ(ɪ)rÿàk | |||||||||
| shadow, spirit | ʔbɔ́ɔ̀ | kuʔbɪ́ny, kuʔbɪ́ŋ | ɓáròʔ | cf. God | boro | kuboro | ||||
| shake head sideways | pipiṭikɔ | pipiṭikɔʈɔ | ||||||||
| sharp | aʈɛʔkɛ́ɛ̀ʔ | ‘has teeth’ | saiccók | aɖɛ kèèʔ | ‘has teeth’ | |||||
| sharp | ṭɛlʈɛl | aicakarrà | ||||||||
| shield | dáragà | kɪdáragà | < Arabic | |||||||
| shield | wór, wúr | kwòráʔ | ʈɔ́nɔ̀ŋ | kuɖɔ́ɔ́nɪk | láŋ | kɪ́laŋ | archaic word | |||
| shiver | ɔ́làk | ɔ́laʈàk | ||||||||
| shoe | óɖuŋɪ̀k | kinyúnyɔ̀ŋ | ||||||||
| shoot gun | ármà almùnɖù | ármaɖà kalmùnɖù | ||||||||
| short | sɛ̀rɛ̀ʔ | kɪsɛ̀rɛ̀ʔ | oɗogoláʔ | anɖɪŋɪràʔ | ||||||
| shoulder | kɔ́kɔlɔŋɪ̀ʈ | kíkɔlɔ̀ŋ | mésawèk | kemésawàʔ | lɔfɔk | kulɔfɔk | ||||
| shout | kugɪ̀k | kugwaʈà | kwáá | |||||||
| shout, weep | wujìk | wojoʈɔ̀k | ɗɔ́rɔnà | ɗɔ́rɔnaɖà | ||||||
| shut | yákà | yákaʈà | ɗɛ́kkɪrà | ɗɛ́kkɪràɖa | nyakɪɖà | nyakɪɗaɖà | ||||
| sick | bòlébòlɪ́n, bùlɛ́bùlɛ́n | kùbòlá | ||||||||
| side | rɛmɛ | kɪrɛmɛ | ||||||||
| sieve grain | ulu | ulɔʈɔ | ||||||||
| sing | ssö | ssöɖo | ||||||||
| sing | síà | síaɖà | ||||||||
| sister, his | arányanà | ɔrɔ́inà nɖálmɛ̀ | ||||||||
| sister, your | áranɔ̀ | ɔráinù[y] nɖálmɛ̀ | ||||||||
| sit | ʈɛ̀nyù | ʈɛ̀ɲʈàʈù(k) | cf. Dinik ɗɛ̀n, Berta Fadashi doŋoʃ, | |||||||
| sit | kárpà | kárpaɖà | kárfulà | kárfulaɖà | ||||||
| six | sɛ́ŋkɛ̀ʈ, sáŋgàʈ | [or k not g] | kwɔ̀ɖenɪ̀ŋ | kɪɗenṭɪ̀ŋ | ||||||
| sixteen | ámù[k] fuɖɪ́ gɪ́ɖenṭɪ̀ŋ | |||||||||
| skin, hide | laŋún | kɪlaŋúni | lanyɪ́k | kɪlanyáʔ | kɪlɛnyóʔ | lɛnya | kɪlɛnya | |||
| sky | náŋanàʈ | nók | also rain | arŋóóɖàk | ||||||
| slave | ɔɗɔn | desoʔ | also, stranger, enemy | aɗuŋ | kaɗuŋ | aɗɔŋ | kwɔɗɔŋ | |||
| sleep | rɔ́ŋɪnùk | rɔ́ŋɪnṭaʈùk | ḍáŋ(g)ɪrɔ̀ | ḍáŋ(g)ɪrɔ̀ɖɔ̀ | ṭáŋunù | ṭáŋanaɖù | cf. Dinik tuŋgùn, Surmic e.g. Didinga taŋu, | |||
| slowly | kɔ́nɔkɔnɔ́k | |||||||||
| slowly | ŋɔ́nɔŋɔnɔ́k | ɗúccókwàì | ||||||||
| small | nsɪ̀ɗɪ̀ɗì | kɪkɛ̀nɪ̀k | ímúḍókwàk | kɪ́mɪ́ḍɪ́ḍɪ̀k | ɗúccàì | ɗúccógwàì | ? Katcha -ɪʈiʈi | |||
| smell something | ŋóŋulù | ŋóŋulaʈùk | ŋwáń | ŋwááɖa | ŋwei | ŋweiɖà | ||||
| smell, smelly | ŋulaʈ | |||||||||
| smoke | kɪ́ʈɪ́mùʔ, kúʈúmùʔ, kɪ́ɖɪ́mùk | kuɖúmmɔ̀ʔ | kuɖúmu | ? Meidob kumédí if metathesis | ||||||
| smooth | ʔbulu ʔbulùs | ohólhollɪ̀k | nyifúlfullɪ̀k | |||||||
| snake | lólùk, lólòk | kɔ́lugɪ̀k, kɔ́logɪ̀k | lö́lùk | kóliʔ | laluk | kwólɪŋ | cf. Daju Shatt dɔl, Acholi twol, Gaam ɖö́ö́r, ? So dɛu | |||
| snap stick | pílà | fɪ́li | fɪ́lêaêà | |||||||
| sneeze | ɔ̀sak | ɔ̀saʈak | əssɪɖei | əssɪʈei | ||||||
| so | ʈiṭɔk | |||||||||
| soft | nyírguʈnyirgùʈ | nyínyullunyullùk | ||||||||
| soil | ʈabbàŋ | kɪ́ɖabbèk | ||||||||
| son, boy | ɗál | kɪɗɛ́l | ɗák nɖáámàk | kɪɗɪŋ kɪnɖáámɪ̀ŋ | ||||||
| son, his | ɗá[k]nanɛ̀ | |||||||||
| son, my | ɗál ɛ́nnàŋ | ɗánnáŋ | ||||||||
| son, your | ɗál ɛ́nnàŋ únnò | ɗánnɪ́ŋ | ||||||||
| song | málàn | kumálánɪ̀ | kɪsi | kɪsiik | kɪ̀sɪk | |||||
| sour | ʈɪ́ɗɛ̀r | aɗàrr | àɗɛ̀ɛ̀rɪ̀k | |||||||
| speak | agɛʈa | agɛʈaʈa | ||||||||
| speak | ílɛŋɛ̀ | ílɔŋɔ̀ʈɔ̀ | ||||||||
| speak to | ílɔnɔ̀k | ílɔŋɔ̀ʈɔ̀k | ilɔ | ilɔɖɔ́ɔ́ | ||||||
| spear | ṇsɔ̀ | kɪn | káɽaʔ | kááɽàʔ | kaɽa | kiaɽa | ? < Kadu | |||
| spear, barbed | sésɪ̀ŋ | kɪsésɪ̀ŋ | ||||||||
| spider | óò ná kɔ́ŋàʔ | kwéèn kɪná kɔ́ŋà | lit. ‘dog of flies’ | aráárək | — | |||||
| spit | báá kɔmú | bááʈà kɔmú | sɪkɪɖane a kumúʔ | sɪkɪɖanádɪk a kumúʔ | ɖɪʈanɛ́ kumuʔ | ɖɪʈaʈanɛ́ kumuʔ | kumuʔ = saliva | |||
| spit | báʈɛ̀ kɔmú | báʈàʈà kɔmú | ||||||||
| split | ɛʈɛka | ɛʈɛkaʈa | ||||||||
| split | kɔ́rù | kɔ́ràʈà | kɔ́ru | kɔ́rɖù | kɔ́ru | kwɔ́rʈaʈà | ||||
| spoon | lɛnsá | kɪlɛnsá | káɓu | kááɓuk | ||||||
| spread something out | farɪʃɔ | farɪʃɔʈɔ | < Arabic | ʈáppolo | ʈáppoloɖo | |||||
| squeeze | nyúlà | nyúlàʈà | ||||||||
| stab | ápì | ápaʈà | ákwuɖì | ákwuʈò | áfì | áfaɖà | ||||
| stand | ilʈùk | ilʈɔʈɔ̀k | ʈɪ́gɪɖonò | ʈɪ́gɪʈonò | líɖù | líʈaɖù | stand, stop | |||
| star | ɗúlɪ̀ʈ | kuɗúlàʔ | kwuḍɪ́llɪ́ɖə̀k | kwuḍɪ́llllɪ̀ŋ | ɗúlɪ̀k | kuɗúlɪ̀ŋ | cf. Ik ɗɔ́ɫɛát, | |||
| steal | agulà | agulaʈà | ákwula | ákwulaɖà | ákwulì | ákwulaɖà | ||||
| stem | bigur | kubiguri | ||||||||
| stick | karṭábù | kɪgárṭabù | ||||||||
| stick | ɗók | kwɔɗ(ɪg)ɪ́n | ɗók | koɗéŋ | ɗók | kwuɗɪŋ | ||||
| stirring stick | pɪ́s | kɪ́pɪ́sɪ́n | pusɔŋ | kɪhísɛnɪ́k | fɪ́k | kɪ̀fíyàʔ | ||||
| stone | kórɛ̀ʈ | kukórɛ̀ʈ | kúrɔ̀k | kúúrɔ̀k | also beads | kuràk | kuurak | cf. Tama kwʊ́ɽa, proto-Nilotic *kɔr, Dongolawi kúlu, Songhay guru ‘hill’, Malinke kulu, Heiben k-ɔl, | ||
| stop, cease | ʈɪlʈiʈɔ | ʈɪlʈiʈaʈɔ | ||||||||
| story | ʈamunɗɛ́ɛ̀kà | kɪʈamunɗɛ́ɛ̀kà | ||||||||
| straight | ʈɛ̀rʈɛ̀r, ʈɪ̀rʈɪ̀r | esɪjjɔraʔ | kɛʈʈwɪ́k | |||||||
| stranger, guest | ɔ́jɪ́lʈɛ̀ʈ | ɔ́jɪ́lì | [first letter may be ɛ according to notes] | |||||||
| stream, seasonal | ḍɛ̀k | kɪḍík | small sandy khor | |||||||
| string | lɔ̀[k] ɪŋjíjilaʔ | |||||||||
| strong (of people) | bírʈù | < Hill Nubian | áêɛnyà | |||||||
| strong (of things) | kɪlákkɪlàŋ | nyàrɪ̀ | dry, hard | nyɛkuṭákuṭàŋ | ||||||
| strong thing | ||||||||||
| strongly, quickly, harshly | koṭṭo | |||||||||
| stupid | koʈikoli | kikoʈikoli | ||||||||
| suck | ɛlɪk | ɛlaʈàk | jé’joɖà | jé’joʈà | ||||||
| suckle | ɛlákì | ɛlaʈákì | áli | álaɖá | ààlì | aalaɖà | ||||
| sun | nónù, núnù | nö́nù | ŋáŋùʔ | |||||||
| swamp | ɗagi | kɪɗagi | ||||||||
| sweat | sɪ́rɛnɛ́n | ilɔ | ilɔɖɔ́ɔ́ | |||||||
| sweep | argwá | argwáʈà | kwúrɖà | kwúrʈà | kwurʈà | kwurʈaʈà | ||||
| sweet | nɖɪ́ʔjì | kɪnɖɪ́ʔjì | aṭul | nyɪkɛ́ɗikɛɗɗɪ̀k | ||||||
| swell | yáì | |||||||||
| swim | báá luɪ̀ny | báálà luɪ̀ny | also bááláál | lɪ́m(ɪ)ɖamuŋ | lɪ́m(ɪ)ʈámuŋ | ? + water | bá ánɗɔ̀ŋ | bááʈá ánɗɔ̀ŋ | lit. hit swimming | cf. Tama baɽa, Daju Liguri ɓa(a)y, but these may be simply cognates of ‘hit, strike’ |
| tail | rɪ́ŋgákɪs, rɪ́ɪ́ŋgɪ̀s | kɪrɪ́ŋgákàʔ | k ~ g | sábòŋ | kɪsáboŋàʔ | ṭákak | kɪɽákik | |||
| take | kɔ́mùk | kɔ́mɔʈɔ̀ | kám | kámaɖei / ámuʈà | ||||||
| take away | àràmà | àràmàʈà | umweanɪ̀k | |||||||
| take away, hold | àràmù | àràmùʈà | ||||||||
| take for oneself | sɛ́ŋ | sɛ́ɖei | ||||||||
| tail | rɪ́ŋgákɪs, rɪ́ɪ́ŋgɪ̀s | kɪrɪ́ŋgákàʔ | sábòŋ | kɪsáboŋàʔ | ṭákak | kɪɽákik | ||||
| talk, speak, tell | ílɔŋɔ̀k | ílɔŋɔ̀ʈɔ̀k | áɗafɖà | aɗúfʈaɖà | ||||||
| taste | jejɛmà | jejɛmàʈà | lapa | láfá | láfaáɖà | also try, test | ||||
| tear (n.) | kɔ́manʈɛ̀ʈ | kɔ́mɔ̀ʔ | kɪɖáhòŋ | kɔ́màʔ | ||||||
| tear (v.) | swirà | swiraʈà | ásí, ásɪɗa | ásɪṭa | séréi | sérʈaɖà | ||||
| tell story | ʔɖaʈak | ʔɖaʈakaʈak | ||||||||
| ten | ŋgɛ́mmùk, kɛ́mmùk | [maybe k not g], | alanɪkì | alakɪnakà | àmɖáʈúk | |||||
| termite | logwan | kologwani | ||||||||
| termite | luganʈɛ̀ʈ | lugàn | ŋwɔ̀ŋ | áinanuàŋ | nuàŋ | |||||
| termite, soldier | áwɛŋ | |||||||||
| testicle | ṭorunyɪ̀ʈ | kɪṭorùny | ʈɛ́rɪŋìk | kɪ́ɖɛrɪ̀ŋ | ɗánakuɖɛ̀rɪ̀ŋ | kɪɗɗákuɖɛ̀rɪ̀ŋ | ‘child of scrotum’ | |||
| thank you | kɛ́ nʈóbàn | lit. ‘it is good’ | ||||||||
| that (far) | nɔnnɔ | kɪnɔnnɔ | ||||||||
| that (far) | nʈɪgɪnɔɔnɔk | kɪnʈɪgɪnɔɔnɔk | ||||||||
| that (near) | nɔ | kɪna | ||||||||
| that (near) | nʈɪgɪnɔ | kɪnʈɪgɪna | nɛ̀ | kɪnɛ̀ | ||||||
| thatching grass | nyìk | nyìk | ||||||||
| then | ìs(s)ún | ussʷɪŋ | ||||||||
| there | nʈàkànà | ɔlonò | ánɔ́ | |||||||
| they | nákàʈà | kɪnnáʔ | kɪnnáʔ | |||||||
| thick | ɗúrmà | |||||||||
| thick | ḿbù | ḍúrru | ||||||||
| thigh | kuṭuŋuṭùg | kuṭuŋuṭùgì | óhùʔ | kohunòʔ | afuk | kɪ́nɪŋafuk | ||||
| thigh | ŋuṭuŋuṭúŋ | kuŋuṭuŋuṭúŋi | ||||||||
| thin (people) | máŋanɛ̀n | |||||||||
| thin (people, objects) | nyɪ́lɔŋàʔ | ejényelàʔ | ájijilàʔ | ájijilɪ̀k | ||||||
| thing | ʈɪ́lɔ̀ŋ | kɪ́ʈalɔŋ, kɪ́ʈɔlɔŋ | ɗía | lɛ́[k] | ||||||
| think | óòmɔ̀ | + verb particularly lɪ́pà, to look for, or ɗɪka, to find, see | ||||||||
| thirsty, to be | nónù, núnù | + verb ɔ́ʈù, to kill | nanáámùŋ | hunger for water | arámʈàʔ | thirst | ||||
| thirty | ʈeaɗi kɛ kwáɖanàʔ | |||||||||
| this | ni | kɪni | nì | kɪnɪ̀ | cf. So nɪn, Tama ɪ́ŋ, Dinik nɛ̀, Gaam nɛ́ and mnay further probable cognates (or do demonstratives just look like this?) | |||||
| this | nʈɪ̀gɪ̀nɪ̀ | kɪnʈɪgɪni | aléì | alakè | ||||||
| thorn | nɔ́ŋonɪ̀ʈ | kɔ̀ník | ||||||||
| thorn | núŋwanɪ̀ʈ | kwàník | nánɪ̀ŋ | kánɪ̀k | nánɪ̀ŋ | kíanɪ̀k | ||||
| thou | nɪ́n | nɪ́ŋ | nɪ́ŋ | cf. Daju Sila ɪ́nɪŋ, Mursi nina, Pokot ɲíì, Songhay ni, Kanuri ɲi, Mangbetu íní. Incidentally, this looks like a pretty good isogloss for Nilo-Saharan (Niger-Congo has the same for 1st person sg.) | ||||||
| three | kwɔ́ʈanáʔ | kwɔ́ɖanàʔ | kwáɖaŋàʔ | cf. Tulishi -ɛɖɔna, Gaam ɔ́tɔ́, Berta Malkan odo, Maiak ɗö́k, as all West Nilotic | ||||||
| throat | kíro | kííro | ||||||||
| throw | ɔpurú | ɔpurɔ́ʈù | árɔma | árɔmad | ||||||
| ɖà | = ‘shoot’ | ármà | ármaɖà | |||||||
| throw towards | ɔ́rɔmai | ɔ́rɔmaɖài | ||||||||
| throwing knife | wuʈal | kuwuʈali | ||||||||
| thumb | ɗánanánàk ɗúrmà | kɪɗágɛ́ŋ ɗúrmà | ||||||||
| thunder | koʈujɪ̀n ná náŋanàʈ | ‘shouting of sky’ | nók ʈɪbaʈanɛ | ‘sky struck’ | ||||||
| thus, so | gi | |||||||||
| thus, so | nʈɔga | aləɓɓí | ||||||||
| thus, so | nyagá | |||||||||
| tie | ɛ́mbɛ̀là | ɛ́mbɛ̀làʈà | ámmalà | ámmalaɖà | amɛmɛlà | amɛleɖà | ||||
| time, place | láàŋ | |||||||||
| today | kááʈanì | nɪmɪnà | ánnamanɪ̀ŋ | |||||||
| together, be | ana, ɔnɔ | |||||||||
| together, with | ɛʈɛ, ɛ | |||||||||
| tomorrow | isááʈɪ̀n | lɛ́bɪrɖä̀ | ásɪɖɪ̀ŋ | |||||||
| tongue | mɛ́nɖɪnyàʈ | kɪmɛ́nɖɪnyàʈ | ŋáḍɪmàk | kɪŋáḍɪmàk | kɛ́ɗɛmàk | kɛ́ɛ́ɗɛmàk | cf. Songhay dèènè. Possibly widespread cognacy with metathesised forms e.g. Dongolawi nɛ́d, Bari ŋɛ́dɛ́p, Uduk aled, Lendu ledà. Alternatively a loan from a lost Niger-Congo language. Cf. Defaka mɛnduɔ, Bedik i-ɗem, Proto-Gbaya *lembe und so weiter | |||
| tooth | awɪ̀s | kɛ́ɛ̀ʔ | iyɪ́k | sɛʔ | áyàk | kèèʔ | ||||
| touch | ɔ̀lák | ɔ̀láʈak | ||||||||
| tree | mɛ́rɛŋɪ̀s | mɛ́rɛŋ | ɓòʔ | kùɓwɛ̀ŋ | < kùɓòɛ̀ŋ | bɔ́ɔ́rɪ̀ŋ | kuɓɪŋ | |||
| tribe | nɛ́ɛ̀ʔ kiná kurɛ̀ʈ | ‘people of hill’ | kwuêùŋ | |||||||
| true | jɪ́rjɪ̀r | |||||||||
| turn | welak | welaʈak | ||||||||
| turn something | ɲiʈà | ɲiʈàʈà | kwáʈalarɪ̀ŋ | fállanyà | fállanyaɖà | |||||
| turtle | káɗáʔ | kááɗáʔ | ||||||||
| turtle | abugaɖom | kabugaɖom | < Arabic abūgadaḥ | |||||||
| twenty | ʈeaɗi | |||||||||
| twenty-one | ʈeaḍi gɪ́ḍḍe | |||||||||
| twin | ɗál nʈɛ ɗulɔ̀n | kɪɗɛ́l nʈɛ ɗulɔ̀n | kuŋwúlɪɖä̀l | koŋól | kulɔŋɔŋ | |||||
| two | károkwɛ | káro | káro | |||||||
| udder | nyúŋ | kɪnɪnyúŋ | ||||||||
| under | aʈak | ʈuhalɪŋ | ɪlléle- | |||||||
| untie | ŋwúlɖì | ŋwúlʈaɖà | ||||||||
| up | kɪrɪŋ | aɗɗárɪŋ | ɪllɛ́r- (?) | |||||||
| upper grindstone for grain | ḍá[k] ḍɪ́mɪ́k | kɪɖɪŋ na ḍɪ́mɪ́k | ||||||||
| upper lip | íʈùk nɖɛɛrɪ̀ŋ | lanyɪ́k ya ullwalɪŋ | áɖù[k] ɪllélewòk | |||||||
| urinate | ábiɖa | ábitə | ábbiʈa | ábiɖɖa | ||||||
| urine | kɪbɔ́lɔ̀ʔ | kibö́lɔ̀ʔ | kibélàʔ | |||||||
| valley, seasonal stream | pɔ́kɪʈ | |||||||||
| vein, tree root | kɪ́rɪkɪ̀rɪ̀ʈ | kɪrákɪràʔ | kibélàʔ | |||||||
| very | koṭṭu | |||||||||
| village | ɪ́lɛ̀ | < Arabic ḥil قروى | alhɪlli | < Arabic ḥil | ||||||
| village | kwíìʔ | lit. houses | kwùêùŋ | also ‘tribe’ | ||||||
| voice | ŋálòʔ | kɪŋóónɖɪ̀n | alleɖà | alleʈà | ||||||
| vomit | káṭakà | káṭakaʈà | alleɖì | alliʈaɖà | ||||||
| vulture | sɪ́bɪ̀r | kɪsɪ́bɪ́rì | kúnnɛ̀k | kúnnɔŋ | kʷósolò | kʷóósolò | ||||
| vulva, vagina | ììr | kììrɪ̀k | ìr | kììr | árɪ̀k | kɪ́rɪ̀k | ||||
| wait | ùnjɪli | ùnjɪlaʈa | ||||||||
| wake someone | furuŋai | furuŋɪnʈɔʈai | ||||||||
| walk | wírɔ̀k | wírɔ̀ʈɔ̀k | ŋwùrò | ŋwùròɖò | ɪņɖá k-ɛ́llù | |||||
| walk | wúrɔ̀k | wúrɔ̀ʈɔ̀k | ||||||||
| want, look for | lɪ́pà | lɪ́pàʈà | ɔh(w)ài | ‘I want’ | anyɛ́ | ‘I want, like’ | ||||
| war, quarrel | ŋɔ́rbɔ́k | |||||||||
| warm, hot | wááraŋ | arráŋ | aaraŋ | |||||||
| warrior | ɖéénì nʈɛ bɪrʈùk | nɛ́ɛ̀ʔ nʈɛ́ kɪbɪ̀rʈùk | < Hill Nubian | fáárɪ̀s | < Arabic | |||||
| wash (self), bathe | ɔ́ʔbɔ̀ | ɔ́ʔbɔ̀ʈɔ̀ | ɛ́bɛnà | abenà | abeêanà | |||||
| wash something | weʈí | weʈaʈà | ŋwóɖà | kwúʈì | kwúʈaɖà | |||||
| watch, guard, care for | áŋkɪlʈi | áŋkɪlʈaʈà | ||||||||
| water | múŋ | imúŋ, umúŋ | amuŋ | |||||||
| water lizard | mányálɪ̀k | kɪmányáliyàʔ | ||||||||
| water-rat | ámmɛ̀ | kúmmɛ̀ | ||||||||
| we (dual) | sák | |||||||||
| we (excl.) | káʈ | kák | kák | |||||||
| we (incl.) | sasák, sásàk | kasák | kalásɪk | |||||||
| weak, thin | nyɔ́nyɔ̀ʔ | |||||||||
| wear | iyú | iyáʈú | ||||||||
| well | pɔ́ɔ̀ | kupɪ́n [or ɪ for the u] | fɔ́ʔ | kupɛ́ŋ | fɔ́k | kufɪ́ŋ | ||||
| wet | nʈwì | nyɪlɛ | kɪnyálkaɖàk | |||||||
| what? | ŋɛ́, ŋiɛ́ɛ́ | ŋei | ŋɛʔ | |||||||
| when? | láàŋɛ́ | ? < láàŋ ‘place, time’ + ŋɛ́ ‘what’ | láánɪ̀k | áwei | ||||||
| where? | kʷóó, ʔbóó | mme | wááʈɪkà | |||||||
| which? | nɛ̀nɛ̀, nɛ̀ɛ̀n | kɪnɛ̀ɛ̀n | ||||||||
| white | ṇṭɪ̀ṭɪ̀k | kɪ́ṇṭɪṭɪ̀k | ɛɽɛɽɛ̀k | kɛɽɛɽɛ̀k | ɽ ~ ʈ | áṇɗəɽɪ̀k | ||||
| white man | áḍɛ̀ŋ ánḍəɽɪ̀k | nɛ̀ɛ̀ʔ kɪ́nḍəɽɪ̀k | ||||||||
| who? | ŋáni | ŋáninʈ | [no faith in this] | ŋanɛ́ | ánnɪ́ŋ | |||||
| why? | kɔ́ɔ́ | áɓei | ||||||||
| wide | ɗwìrɗwìr | ihallâʔ | áfalɛŋà | |||||||
| wife, his | nɪmɛ́nna | |||||||||
| wife, his | irɛ́nnwà | nɪmɛ́nna | ||||||||
| wife, my | irɛ́nnàŋ | nɪmɛ́nnáŋ | ||||||||
| wife, your | irɛ́nnɔ̀ | nɪmɛ́nnɪ́ŋ | ||||||||
| wind | ɔ́púŋɪ̀ʈ | kɔ́púŋɪ̀k | ʈurrí | ʈúrí | ||||||
| windstorm | ɔ́púŋɪ̀ʈ ḿbù | |||||||||
| wing | lúpɔkɪ̀ʈ | kulupókàʔ | kapä́lɛɖàk | káápalàk | ||||||
| witch | aḍéŋ n-áwuɖàk | nɪ́ŋi n áwuɖàk | ||||||||
| witchcraft | áwuɖàk | |||||||||
| wobbling | ɔrrɛ̀k | |||||||||
| woman | áɖɛŋ nɖalmɛ̀ | nɛ̀ɛ̀ kɪnɖólɪ̀k | ||||||||
| woman | lɪ́kámɛ̀ʔ | lúgɪ̀ʈ | g ~ k | ír dànàmɛ̀ʔ | nuɖóllɪ̀k | nɪ̀mɛ̀ʔ | nɪŋ ɖólɪ̀k | |||
| word | lɔ́ŋɔʈ | kɪlɔ́ŋɔʈ | ilä́k | kilä́k | kɪmɛ́sɛnɪk | kɪmɛ́sɛ́niyaʔ | ||||
| work | ágɪ́làʈ | lógwɔ̀ʔ | kulógwɛ̀ŋ | lúŋɔ̀ | kulúŋɔ̀ | |||||
| work v. | amʈá lúŋɔ̀ | amʈaɖá lúŋɔ̀ | ||||||||
| worm | ɛ́jɛ́mɪ̀ʈ | kɪ́jɔmɔ̀ | ||||||||
| write | kɪ́ʈɪ́bɔ̀ | kɪ́ʈɪ́bɔ̀ʈà | < Arabic | |||||||
| yawn | amáì | mɪnʈaʈà | ámmɪɖèi | ámaaɖài | ama | amoɖà | ||||
| year | sɪnɛ̀ʔ | kɪsinɛ̀ʔ | < Arabic | áɖɖɪ̀ŋ | kisɛ́ɖɖɪ̀ŋ | nóóɖàk | konóóɖàk | |||
| yellow | aafɪ̀r | afurunyàʔ | ||||||||
| yes | áu | íyo | ||||||||
| yesterday | néégì | áárɪ̀ŋ | áárɛ̀ | |||||||
| yonder | [ɪ]nɖonɛ̀ | kɪnɖo kɪnɛ̀ | ||||||||
| yonder | áêɔnnɔ́ | |||||||||
| you pl. | kɪ́ʈ | kík | kík | |||||||
| young girl | nyírɖä̀k | nyárɛ́ | ||||||||
| young person | kɛmbɛrʈɛ̀ʈ | kikɛmbɛrɛ | ɗál iɖáʔ ʈáɖumo | ʈáɖumo < Kadu |
References
[edit]- Blench, Roger. 2006. Comparative Temein wordlists.